Kavramlar — dizin

209 kavramın her biri kendi sayfasına bağlanır. Each concept links to its own page. Cada conceito liga à sua própria página.

Ontoloji kavramları · 15

ZâtThe Essence · A Essênciaİbn Arabî'nin metinlerinde Zât, her türlü isim, sıfat, nitelik ve ilişkinin ötesinde, hiçbir şeyle kıyaslanamayan, bilinemeyen mutlak Kaynak olarak…
Esmâ-i Hüsnâ ve SıfatThe Divine Names and Attributes · Os Nomes e Atributos DivinosAhmed Avni Konuk'un Füsûs şerhinin Mukaddime'sindeki mertebeler şemasında Zât'ın ilk belirlenimi taayyün-i evvel, yani vahdet mertebesidir; Bilen,…
A'yân-ı SâbiteThe Immutable Entities · As Entidades Imutáveisİbn Arabî'ye göre, her mümkin varlığın Allah'ın ilminde -henüz dış varlığa çıkmadan önce- sahip olduğu ezelî, değişmez bir hakikati/sûreti var. A'yân…
Tecellî ve Nefesü'r-RahmânSelf-Disclosure and the Breath of the All-Merciful · Autorrevelação e o Sopro do Todo-MisericordiosoA'yân-ı Sâbite'nin dış varlığa çıkma anı/mekanizması olarak okunur. İbn Arabî bunu 'Nefesü'r-Rahmân' (Rahmân'ın Nefesi) diye adlandırır: tıpkı insan…
Âlem-i ErvâhThe World of Spirits · O Mundo dos EspíritosTecellînin ilk yoğunlaştığı seviye: mekândan, zamandan ve maddeden bağımsız, saf mânâ ve idrak düzeyi - melekler, ruhlar. Yoğunluğu en az, saflığı en…
Âlem-i Misâl (Hayal)The World of Image (Imagination) · O Mundo da Imagem (Imaginação)Ne saf ruh kadar soyut, ne beden kadar kesif olan bir ara mertebe: rüyalarda, sembollerde ve mânevî görülerde tecrübe edilen 'hayal âlemi'.
Âlem-i Ecsâm (Şehâdet)The World of Bodies (the Visible) · O Mundo dos Corpos (o Visível)Tecellînin en yoğunlaştığı, mekân, zaman ve maddeyle sınırlı hâle geldiği seviye olarak anlatılır: gözle görülen, elle tutulan âlem. En 'uzak'…
İnsan-ı KâmilThe Perfect Human · O Ser Humano Perfeitoİbn Arabî'nin tarifiyle, üç âlemin (ervâh, misâl, ecsâm) ve tüm İlâhî İsimlerin kendisinde toplandığı biricik varlık - 'Rahmân sûreti üzere'…
KalpThe Heart · O CoraçãoKalp kelimesi Arapçada 'taḳallüb' (durmadan dönüşüm, hâlden hâle geçiş) köküyle akraba. Meşhur kutsî hadis: 'Ne yerim ne göğüm Beni kapsar, ancak…
Kazâ ve KaderDecree and Destiny · Decreto e DestinoFütûhât'ın 413. bölümünde Dost bu ikisini birbirinden ayırıyor ve gerekçesini de veriyor: “Kazâ genel (mücmel), verilen hüküm o genelin tafsilidir ve…
Perde (Hicâb)The Veil · O VéuFütûhât'ın 414. bölümünde perde görmenin şartı olarak geçiyor: “Gören herkes perdeden başkasını görmez”, ve “perdeler çekili olarak kalır. Onlar…
Teceddüd (Sürekli Yenilenme)Perpetual Renewal · Renovação PerpétuaÂlem bir kez yaratılıp bırakılmış bir şey değil; Dost'a göre “yeniden yaratma âlemde her nefes ve her işte gerçekleşir.” 408'in açılış şiiri bunu…
Velî (Allah Dostu)The Friend (Wali) · O Amigo (Wali)Fütûhât'ın 445. Bölümü velî ile halîfe arasındaki ayrımı madde madde kuruyor. “Velî yardım eder fakat yardım görmezken halîfe yardım eder ve görür……
Halîfe (Vekil)The Vicegerent (Khalifa) · O Vigário (Khalifa)445'in ikinci tarafı: halîfe, velînin aksine değişken bir konumda durur — “Halîfe -hâlinin değişmesi nedeniyle- itham edilebilir.” Aynı bölümde bu…
Allah Katında Bilinen, Âlemde BilinmeyenKnown to God, Unknown in the World · Conhecido junto de Deus, Desconhecido no MundoFütûhât'ın Cilt XV'inde en yüksek velâyet makamlarının ölçüsü olarak dünyada bilinmemek geçiyor. Birinci kutup övülürken tam ortasında duruluyor:…

Esmâü'l-Hüsnâ · 101

ZâtThe Essence · A EssênciaEsmâü'l-Hüsnâ, bizzat Zât'ın isimleri değildir; Zât her isimlendirmenin ve her belirlenimin ötesindedir. İsimler ancak Zât 'İlâh' olarak, yani bir…
Allahİbn Arabî, Fütûhât'ın son kısmında yüz ilâhî mertebeyi sırayla saydığı bölüme tam bu isimle başlar: 'İlahlık mertebesi tüm mertebeleri kendinde…
er-RahmânAr-Rahman (The All-Merciful) · Ar-Rahman (O Todo-Misericordioso)Besmele'yi açıklarken İbn Arabî üç ismin ('Allah', 'Rahmân', 'Rahîm') neden yan yana zikredildiğini sorar: 'Allah ismi bütün isimleri toplayan…
er-RahîmAr-Rahim (The Especially Merciful) · Ar-Rahim (O Especialmente Misericordioso)İbn Arabî, El-Bülgâ fi'l-Hikme'de rahmetin üç derecesini âlemin üç mertebesine bağlar: er-Rahmân akıl âlemine, er-Rahîm nefis âlemine, aynı kökün en…
er-RabAr-Rabb (The Lord) · Ar-Rabb (O Senhor)Fütûhât'ın yüz mertebelik son bölümünde 'Allah'tan sonra ikinci mertebe 'er-Rab'dır: 'Rabbanî Mertebe'. İbn Arabî bu ismin beş hükmü olduğunu sayar:…
el-MüdebbirAl-Mudabbir (The Regulator) · Al-Mudabbir (O Regulador)İbn Arabî, âlemin var oluş talebine ilk cevap veren ismin, el-Melik isminin isteğiyle harekete geçen el-Müdebbir ve el-Mufassıl olduğunu yazar. Bu…
el-MufassılAl-Mufassil (The Differentiator) · Al-Mufassil (O Diferenciador)El-Müdebbir'in daimi eşi olan bu isim, İbn Arabî'ye göre 'İsimlerin Anaları' diye adlandırdığı altı ismin (el-Hayy, el-Âlim, el-Mürîd, el-Mütekellim,…
el-HayyAl-Hayy (The Living) · Al-Hayy (O Vivo)İbn Arabî'nin 'İsimlerin Anaları' dediği altı ismin başında el-Hayy gelir: 'el-Hayy ismi, Rablerin ve merbûbların (Rabb'in kulu, terbiye edilen)…
el-ÂlimAl-'Alim (The Knowing) · Al-'Alim (O Sapiente)'El-Âlim ismi ise varlığında hikmete göre var olmanı, varlığından önce ise takdir edilmeni sağlar.' İbn Arabî, mertebede el-Hayy'ı takip eden bu…
el-MürîdAl-Murid (The Willing) · Al-Murid (O Que Quer)'El-Mürîd ismi, senin seçilmeni sağlar.' Âlemin ilk isimleri olan el-Müdebbir ve el-Mufassıl faaliyete geçtiğinde, el-Mürîd ismi hemen ardından,…
el-Mütekellim (el-Kâil)Al-Mutakallim (The Speaking) · Al-Mutakallim (O Que Fala)İbn Arabî bu ismi 'el-Kâil' (söyleyen) diye de anar: 'El-Kâil kadîmliğini ispat eder.' Aynı bölümde ekler: 'Peygamberin gelişi, el-Mütekellim olarak…
el-KâdirAl-Qadir (The Powerful) · Al-Qadir (O Poderoso)İbn Arabî, isimlerin anaları arasında saydığı zincirde (el-Hayy, el-Âlim, el-Mürid, el-Kâil, el-Kâdir, el-Cevâd, el-Muksit) şöyle der: “el-Kâdir,…
el-CevâdAl-Jawad (The Generous) · Al-Jawad (O Generoso)İbn Arabî isimlerin anaları arasında el-Hayy, el-Âlim, el-Mürid, el-Kâil, el-Cevâd ve el-Muksit'i sayar (Cilt 1, Dördüncü Bölüm) ve şöyle der:…
el-MuksitAl-Muqsit (The Equitable) · Al-Muqsit (O Equânime)İsimlerin Anaları zincirinin son halkası: 'Sonuncusu ise el-Muksit ismidir. Çünkü o, mertebelerin Rabbidir, o varlık menzillerinin sonuncusudur.…
Celâl (Yücelik)Jalal (Majesty) · Jalal (Majestade)'Celâl, kalplere heybet ve tazim duygusu veren ilâhî bir niteliktir. El-Celîl ismi onunla zuhur eder.' İbn Arabî'ye göre Celâl, 'iki zıdda delil'dir…
el-CelîlAl-Jalil (The Majestic) · Al-Jalil (O Majestoso)İbn Arabî'ye göre bu ismin hükmü 'en garip hükümlerdendir': aynı isim hem 'İzzet sahibi Rabbin onların nitelemelerinden münezzehtir' âyetinin…
Cemâl (Güzellik)Jamal (Beauty) · Jamal (Beleza)'Cemâl, sayesinde Hakk'ın el-Cemîl diye isimlendirildiği ve peygamberinin diliyle kendisini bütün eşyada güzel olanı sevdiği diye nitelediği…
el-CemîlAl-Jamil (The Beautiful) · Al-Jamil (O Belo)'Güzelliği seven, el-Cemîl'i de sever. Seven ise, bir nimet ulaştırmak veya bilgisizce yaptığı bir işi düzeltmek amacının dışında sevgilisine azap…
Zâtî (Sübûtî) İsimlerNames of the Essence's Attributes · Nomes dos Atributos da Essênciaİbn Arabî, isimleri üçe ayırırken bu ilk kısmı şöyle tarif eder: Zât'ın sübûtî sıfatlarını ispat edenler - el-Âlim, el-Kâdir, el-Mürîd, es-Semî',…
es-Semî'As-Sami' (The All-Hearing) · As-Sami' (O Que Tudo Ouve)558. Bölüm'ün İlahlık Mertebesi, es-Semî'yi zata ait sübûtî sıfatlara işaret eden isimler arasında sayar (Cilt 16, s. 208). Sem' (Duyma)…
el-BasîrAl-Basir (The All-Seeing) · Al-Basir (O Que Tudo Vê)558. Bölüm'ün İlahlık Mertebesi, el-Basîr'i sübûtî sıfat isimleri arasında sayar (Cilt 16, s. 208). Basar (Görme) Mertebesi'nde (s. 310) mertebenin…
el-MücîbAl-Mujib (The Responsive) · Al-Mujib (O Que Responde)558. Bölüm'ün İlahlık Mertebesi, el-Mücîb'i zata ait sübûtî sıfatlara işaret eden isimler arasında sayar: el-Âlim, el-Kâdir, el-Mürid, es-Semî',…
eş-ŞekûrAsh-Shakur (The Grateful) · Ash-Shakur (O Grato)Eş-Şekûr, İbn Arabî'nin sübûtî sıfat isimleri listesini kapatan isimdir: 558. Bölüm'ün İlahlık Mertebesi bu listeyi el-Âlim, el-Kâdir, el-Mürid,…
Nispet ve İzafet İsimleriNames of Relation · Nomes de Relaçãoİbn Arabî'nin ikinci kısmı: 'sadece nispet ve izafet bildirenler' - el-Evvel, el-Âhir, ez-Zâhir, el-Bâtın. Bu dört isim, Kur'ân'da tek bir âyette…
el-EvvelAl-Awwal (The First) · Al-Awwal (O Primeiro)El-Evvel, mutlak öncelik bildiren nispet ismidir; İbn Arabî'ye göre bu öncelik zaman içinde bir öncelik değildir, çünkü zamanın kendisi de…
el-ÂhirAl-Akhir (The Last) · Al-Akhir (O Último)558. Bölüm'ün İlahlık Mertebesi, el-Âhir'i nispet ve izafetlerin anlaşıldığı isimler arasında sayar (Cilt 16, s. 208). Sonra Gelme Mertebesi'nde…
ez-ZâhirAz-Zahir (The Manifest) · Az-Zahir (O Manifesto)558. Bölüm'ün İlahlık Mertebesi, ez-Zâhir'i el-Evvel, el-Âhir ve el-Bâtın ile birlikte, kendilerinden ancak nispet ve izafetlerin anlaşıldığı isimler…
el-BâtınAl-Batin (The Hidden) · Al-Batin (O Oculto)Bâtınlık Mertebesi'nde (558. Bölüm) mertebenin sahibi Abdülbâtın diye isimlendirilir. İbn Arabî “O ilktir, sondur, zahirdir, bâtındır” âyetini anar…
Fiilî İsimlerNames of Act · Nomes de Atoİbn Arabî'nin üçüncü kısmı: 'fiil bildirenler' - el-Hâlık, er-Rezzâk, el-Bâri, el-Musavvir. Bu dört isim de Kur'ân'da (Haşr 59:24) yan yana…
el-HâlıkAl-Khaliq (The Creator) · Al-Khaliq (O Criador)El-Hâlık, fiil isimlerinin başında gelir: bir şeyi belirlenmiş bir ölçüye (takdir) göre var eder.
er-RezzâkAr-Razzaq (The Provider) · Ar-Razzaq (O Provedor)El-Hâlık'ın ardından gelen er-Rezzâk, var edilenin varlığını sürdürmesi için gereken her şeyi ulaştıran isimdir.
el-BâriAl-Bari (The Originator) · Al-Bari (O Originador)558. Bölüm'ün İlahlık Mertebesi, el-Bâri'yi fiil anlamı veren isimler arasında sayar (Cilt 16, s. 208). Bâri Olmak Mertebesi'nde (s. 249) mertebenin…
el-MusavvirAl-Musawwir (The Fashioner) · Al-Musawwir (O Formador)558. Bölüm'ün İlahlık Mertebesi, el-Musavvir'i fiil anlamı veren isimler arasında sayar: el-Hâlık, er-Rezzâk, el-Bâri, el-Musavvir ve benzerleri…
el-VelîAl-Wali (The Protecting Friend) · Al-Wali (O Amigo Protetor)İzutsu, İbn Arabî'nin Velî/Nebî/Resûl ayrımını tam da bu tespitle açar: 'Velî Allah'ın isimlerindendir, ama Allah kendini ne Nebî ve ne de Resûl diye…
el-MelikAl-Malik (The King) · Al-Malik (O Rei)İbn Arabî: 'Melik: bütün mevcutların zatı kendisine ait olan demektir. Onun zatı ise hiçbir mevcuttan değildir; bilakis O'nun zatı zatından ve zatı…
el-KuddûsAl-Quddus (The Holy) · Al-Quddus (O Sagrado)İbn Arabî: 'El-Kuddüs: noksanlık addedilen her şeyden temizlenmiş demektir... Yani her türlü eksiklikten, noksanlıktan tam temizlik O'nundur. Bunun…
es-SelâmAs-Salam (The Source of Peace) · As-Salam (A Fonte da Paz)İbn Arabî: 'Es-Selâm: her türlü ayıptan ve afetten beri olan. Hiç kuşkusuz hayrın membaının müstağniliğine hiçbir ayıp, kusur bulaşmaz. Çünkü O,…
el-Mü'minAl-Mu'min (The Granter of Security) · Al-Mu'min (O Concedente de Segurança)İbn Arabî: 'Bu ismin iki anlamı vardır. Birincisi, korkulardan ve tehlikelerden emin kılan. İkincisi, eşyayı oldukları gibi tasdik eden... O,…
el-AzîzAl-'Aziz (The Mighty, The Peerless) · Al-Aziz (O Poderoso, O Ímpar)İbn Arabî: 'Güçlü ve nadir... varlıkta vâcibü'l-vücudun kuvvetinden daha şiddetli bir kuvvet yoktur... yine O'ndan daha nadir bir şey de yoktur...…
el-KahhârAl-Qahhar (The All-Subduing) · Al-Qahhar (O Que Tudo Subjuga)İbn Arabî: 'El-Kahhâr: yokluk karanlığını, cemâlinin güneşi vasıtasıyla aydınlanan varlık sabahıyla kahredip ezen, galip gelen.' 558. Bölüm'ün Kahır…
el-KayyûmAl-Qayyum (The Self-Subsisting Sustainer) · Al-Qayyum (O Autossubsistente Sustentador)İbn Arabî: 'Kendi zatı ile kaim olup başkası da kendisiyle kaim olan. Hiç kuşkusuz vâcibü'l-vücud bizzat kaimdir. Onun dışındaki mümkünlerin varlığı…
el-HakAl-Haqq (The Real, The Truth) · Al-Haqq (O Real, A Verdade)İbn Arabî bu ismi beş anlamda ele alır: sadece varlık niteliğini hak eden, varlığının sebatı, baki olması, devam etmesi, yok olmayan olması.…
es-SamedAs-Samad (The Utterly Self-Sufficient) · As-Samad (O Totalmente Autossuficiente)İbn Arabî: 'Samed, boşluğu olmayan seyyid demektir. Mutlak seyidin üstünde başka bir seyyid yoktur. Bu ise aynı zamanda vacip demektir... Ayrıca…
el-AhadAl-Ahad (The Unique One) · Al-Ahad (O Único)İbn Arabî, 'bir' kelimesinin altı farklı kullanımını sıraladıktan sonra der ki: 'Mutlak bir ise, bir ismi verilen bu vasıfların tümünden beri olduğu…
el-CebbârAl-Jabbar (The Compeller) · Al-Jabbar (O Compelidor)Ceberut Mertebesi'nde İbn Arabî bu ismi, Hak ile yaratılmış arasında duran bir berzah (ara mertebe) olarak okuyor: 'Ceberutun Hak ile ilişkisi,…
el-MütekebbirAl-Mutakabbir (The Supremely Great) · Al-Mutakabbir (O Supremamente Grande)Kibriya Kazanma Mertebesi'nde İbn Arabî şunu vurguluyor: 'Allah zatı gereği kibriya sahibidir... Kibriya kula değil, Allah'a ait bir niteliktir.'…
el-Gaffâr / el-Gafir / el-GafûrAl-Ghaffar / Al-Ghafir / Al-Ghafur (The Ever-Forgiving / The Forgiver / The All-Forgiving) · Al-Ghaffar / Al-Ghafir / Al-Ghafur (O Sempre Perdoador / O Perdoador / O Todo-Perdoador)Örtüleri Çekme Mertebesi'nde İbn Arabî üç ismi (el-Gaffâr, el-Gafir, el-Gafûr) bir arada ele alıyor ve mağfireti kökeninden - 'setr', yani örtme…
el-VehhâbAl-Wahhab (The Bestower) · Al-Wahhab (O Doador)Vehb (Verme) Mertebesi'nde İbn Arabî vehb'i (karşılıksız bahşiş) titizlikle ticaretten ayırıyor: 'Vehb nimetlendirmek amacıyla ihsan etmek ve vermek…
el-FettâhAl-Fattah (The Opener) · Al-Fattah (O Abridor)Fetih Mertebesi'nde İbn Arabî fethi üç düzeyde ele alıyor: suret (dış, tarihsel fetih - şehirlerin ele geçirilmesi), mana (iç, zevk ve hâl bilgisi)…
el-KâbıdAl-Qabid (The Withholder/Constrictor) · Al-Qabid (O Retentor/Constritor)Kabz Mertebesi'nde İbn Arabî, kabz halinin (daralma/geri çekilme) sana ait bir şeyin senden alınması olduğunu, ama bu ilişkinin karşılıklı bir şey…
el-BâsıtAl-Basit (The Expander) · Al-Basit (O Expansor)Bast Mertebesi'nde İbn Arabî, Kabz'ın karşıtı olan bu genişleme halini anlatıyor: 'Allah birisinden razı olursa, hiç kuşkusuz, gazabını ulaştırmaz ve…
el-HâfıdAl-Khafid (The Abaser) · Al-Khafid (O Rebaixador)Hafz (Alçaltma) Mertebesi'nde İbn Arabî, Hakk'ın hâdis (sonradan var olan) mertebeye tenezzül edişini şöyle anlatıyor: 'Bu mertebede Allah hâdis…
er-Râfi'Ar-Rafi' (The Exalter) · Ar-Rafi' (O Exaltador)Rifat (Yükseklik) Mertebesi'nde İbn Arabî, Hafz'ın karşıtı olan bu ismi ayetle açıyor: 'Dereceleri yükselten, Arşın sahibidir.' İlahi isimler…
el-MuizzAl-Mu'izz (The Bestower of Honor) · Al-Mu'izz (O Concedente de Honra)İ'zaz (Aziz Kılma) Mertebesi'nde İbn Arabî, izzetin (yücelik/dokunulmazlık) yalnızca Hakk'a ait olduğunu, kulda ortaya çıkışının da yine O'ndan…
el-MüzillAl-Mudhill (The One Who Humbles) · Al-Mudhill (Aquele Que Humilha)Zelil Kılma Mertebesi'nde İbn Arabî bu ismi el-Muizz'in aynı hareketinin bir başka yüzü olarak sunuyor - bölümün açılış beyti şöyle: 'el-Muzil…
el-HakemAl-Hakam (The Arbitrator) · Al-Hakam (O Árbitro)Hüküm Mertebesi'nde İbn Arabî, hakemin verdiği hükmü nereden aldığını sorguluyor: 'Hakem konuldukları anlama göre ya da varlıklarına göre eşya…
el-AdlAl-'Adl (The Just) · Al-'Adl (O Justo)Adalet Mertebesi'nde İbn Arabî adaleti soyut bir erdem olarak değil, doğrudan bir meyil (yönelme) olarak tanımlıyor: 'Adalet iki uçtan birine meyil…
el-LatîfAl-Latif (The Subtle, The Gentle) · Al-Latif (O Sutil, O Gentil)Lütuf Mertebesi'nde İbn Arabî, lütfun neden idraklerden gizli kaldığını şöyle açıklıyor: 'Allah'ın lütfunun idraklerden gizli kalmasının nedeni…
el-HabîrAl-Khabir (The All-Aware) · Al-Khabir (O Bem-Informado)Hubra ve İhtibar Mertebesi'nde İbn Arabî el-Habîr ismini doğrudan sınamayla ilişkilendiriyor: 'el-Habîr bir düşünürsen imtihan edendir... Aynı kökten…
el-HalîmAl-Halim (The Forbearing) · Al-Halim (O Longânime)Hilim Mertebesi'nde İbn Arabî hilmi ihmalden titizlikle ayırıyor: 'el-Halim işini erteler, kuluna mühlet verir, fakat ihmal etmez; sadece belirli bir…
el-AzîmAl-'Azim (The Magnificent) · Al-'Azim (O Magnífico)Azamet Mertebesi'nde İbn Arabî şöyle diyor: 'azamet, tazim edenin halidir, tazim edilenin hali değildir!' Bunu bir şiirle somutlaştırıyor: 'Sanki…
el-AlîAl-'Aliyy (The Most High) · Al-'Aliyy (O Altíssimo)Uluv Mertebesi'nde İbn Arabî yüceliği iki ayrı düzeyde ele alıyor: mekân yüksekliği (Arş üzerine istiva) ve mertebe/değer yüksekliği (mutlak,…
el-KebîrAl-Kabir (The Great) · Al-Kabir (O Grande)İlahi Kibriya Mertebesi'nde İbn Arabî şöyle bir tanım yapıyor: 'kibriya kulun kendisidir. Çünkü kibriya (büyüklük) Hakkın örtüsüdür ve O'nun örtüsü…
el-HafîzAl-Hafiz (The Preserver) · Al-Hafiz (O Preservador)Hıfz Mertebesi'nde İbn Arabî koruma fiilini, Hakk'ın bakışıyla kulun bakışının hiçbir zaman bir araya gelmemesi üzerinden açıklıyor: '...Hakkın…
el-MukîtAl-Muqit (The Sustainer) · Al-Muqit (O Sustentador)Besinleri Belirleme Mertebesi'nde İbn Arabî rızkı kesin, taşmayan bir ölçüyle tanımlıyor: 'Abdulmukît, Abdurrezzâk'ın ikiz kardeşidir; çünkü rızık,…
el-HasîbAl-Hasib (The Reckoner, The Sufficer) · Al-Hasib (O Contabilizador, O Suficiente)İktifa Mertebesi'nde İbn Arabî el-Hasîb'i hem hesap gören hem yeten iki anlamı birden taşıyan bir isim olarak okuyor. 'Allah'a tevekkül eden kişiye…
el-KerîmAl-Karim (The Generous) · Al-Karim (O Generoso)Kerem Mertebesi'nde İbn Arabî bu ismi bir öncekiyle bağlıyor ('Bu isim el-Celîl'e tâbi ve onun gereğidir') ve kalple özdeşleştiriyor: 'Kerem müminin…
er-RakîbAr-Raqib (The Watchful) · Ar-Raqib (O Vigilante)Murakabe Mertebesi'nde İbn Arabî er-Rakîb ismini boyundan tutmak anlamındaki 'rukba' kökünden okuyor: 'Boynundan tutulunca bütün nitelikleri ve…
el-Vâsi'Al-Wasi' (The All-Embracing) · Al-Wasi' (O Que Tudo Abrange)Genişlik Mertebesi'nde İbn Arabî rahmetin genişliğini, zarar saydığımız şeyleri de içine alacak kadar geniş okuyor: 'Allah'ın rahmetinin genişliğinin…
el-VedûdAl-Wadud (The Loving) · Al-Wadud (O Amoroso)Sevginin Sabitliği Mertebesi'nde İbn Arabî vüdd kelimesini doğrudan sebat (süreklilik) olarak okuyor: 'Vüdd sebat demek; değişimin baskısı karşısında…
el-MecîdAl-Majid (The Glorious) · Al-Majid (O Glorioso)Mecd Mertebesi'nde İbn Arabî, namazda 'Din gününün sahibidir' diyen kulun bu sözünü doğrudan Hakkın kendi ağzından okuyor: 'Hak Kulum beni yüceltti…
el-BâisAl-Ba'ith (The Sender, The Resurrector) · Al-Ba'ith (O Que Envia e Ressuscita)Gönderme ve Bi'set Mertebesi'nde İbn Arabî el-Bâis ismini hem peygamber gönderme hem ölüleri diriltme anlamıyla birlikte okuyor: 'O ümmilere…
el-VekîlAl-Wakil (The Trustee) · Al-Wakil (O Curador)Vekâlet Mertebesi'nde İbn Arabî, Allah'ı vekil edinmemizi ayn-ı sabite öğretisiyle birlikte okuyor: 'Biz Allah'ı ancak bize mahsus işlerimizde…
el-KaviyyAl-Qawi (The Strong) · Al-Qawi (O Forte)Kuvvet Mertebesi'nde -kendi ifadesiyle 'karışık bir mertebe'- İbn Arabî insandaki kuvvetin hiçbir zaman bağımsız (müstakil) olmadığını anlatıyor:…
el-MetînAl-Matin (The Firm) · Al-Matin (O Firme)Metanet Mertebesi'nde İbn Arabî metaneti şöyle tanımlıyor: 'Sübûtun gerektiği bir hususta temkini ve ağırlığı nedeniyle sarsılmayan ve sendelemeyen…
el-HamîdAl-Hamid (The Praiseworthy) · Al-Hamid (O Louvável)Hamd Mertebesi'nde İbn Arabî 'hamîd' kelimesinin dilbilgisel olarak hem övülen hem öven anlamına gelebileceğine dikkat çekiyor: 'Allah hamd…
el-MuhsîAl-Muhsi (The Enumerator, The Reckoner) · Al-Muhsi (O Que Enumera)İhsâ (Sayma) Mertebesi'nde İbn Arabî bunu ihata (kuşatma) mertebesinin 'kardeşi' olarak tanımlıyor, ama ikisi arasında bir fark koyuyor: 'İhata…
el-Mübdi'Al-Mubdi' (The Originator) · Al-Mubdi' (O Originador)Bed' Mertebesi'nde İbn Arabî ibtidâ (başlangıç) kavramını 'ikinci mertebe'ye, yani kendisi nedeniyle değil başkası nedeniyle varlığı zorunlu olan…
el-MuîdAl-Mu'id (The Restorer) · Al-Mu'id (O Restaurador)Yeniden Yaratma Mertebesi'nde İbn Arabî iade (yeniden yaratma) ile ibda' (ilk yaratma) arasında net bir çizgi çekiyor: 'Allah bir şeyi kayboluşunun…
el-MuhyîAl-Muhyi (The Giver of Life) · Al-Muhyi (O Que Dá Vida)İhya (Diriltme) Mertebesi'nde İbn Arabî bütün eşyanın canlı olduğunu savunuyor, çünkü her şey Allah'ın hamdini tespih eder ve 'ancak canlı bir şey…
el-MümîtAl-Mumit (The Bringer of Death) · Al-Mumit (O Que Dá a Morte)Ölüm Mertebesi'nde İbn Arabî ölümü doğrudan tanımlıyor: 'Ölüm dünya menzilinden ahiret menziline intikal demektir; yoksa ölüm gerçekte hayatın bir…
el-VâcidAl-Wajid (The Finder, The One Whose 'Be' Meets No Resistance) · Al-Wajid (Aquele a Cuja Palavra 'Seja' Nada Resiste)Vicdan ve 'Ol' (Kün) Sözünün Mertebesi'nde İbn Arabî el-Vâcid'i doğrudan yaratma emriyle bağlıyor: 'Allah kün (ol) sözüyle el-Vâcid'dir. İrade bir…
el-VâhidAl-Wahid (The One) · Al-Wahid (O Uno)Tevhid Mertebesi'nde -başlığın kendisi el-Vâhid'i el-Ahad ile birlikte anıyor- İbn Arabî ikisi arasında ince bir ayrım yapıyor: 'Vahdaniyet,…
el-MuktedirAl-Muqtadir (The One Who Prevails Through Means) · Al-Muqtadir (Aquele Que Prevalece Através de Meios)İktidar Mertebesi başlığı el-Kâdir, el-Kadir ve el-Muktedir'i birlikte anıyor, ama İbn Arabî metnin ilerleyen kısmında ikisi arasına ince bir çizgi…
el-MukaddimAl-Muqaddim (The One Who Puts Forward) · Al-Muqaddim (Aquele Que Antepõe)Takdim Mertebesi'nde İbn Arabî önceliğin, öne geçenin kendi içinde bulunan bir üstünlükten değil, dışarıdan bir 'tercih eden'in varlığından…
el-MuahhirAl-Mu'akhkhir (The One Who Holds Back) · Al-Mu'akhkhir (Aquele Que Retém)Geride Bırakma Mertebesi'nde İbn Arabî, el-Mukaddim'in tam ikizini tarif ediyor: 'Allah kulunu bir mertebeden geride bırakmak isterse, bu fiil, bu…
et-TevvâbAt-Tawwab (The Ever-Turning, The Acceptor of Repentance) · At-Tawwab (O Sempre-Voltado, O Aceitador do Arrependimento)Tövbe Mertebesi'nde İbn Arabî dönüşün çift yönlü ve sıralı olduğunu anlatıyor: 'İlk dönüş O'na aittir. Sonra dönsünler diye Allah kullarına döner.…
el-AfüvvAl-'Afuww (The Effacer, The Pardoner) · Al-'Afuww (O Apagador, O Perdoador)Af Mertebesi'nde İbn Arabî bu ismin kelime kökünde bir çift-anlamlılık buluyor: 'Bu mertebe iki zıddı birleştirmesi nedeniyle celal mertebesine…
er-RaûfAr-Ra'uf (The Most Kind, The Gentle) · Ar-Ra'uf (O Mais Bondoso, O Gentil)Re'fet Mertebesi'nde İbn Arabî bu ismi doğrudan Hz. Peygamber'e bağlanan ayete dayandırıyor: 'Allah kulu Hz. Muhammed'i müminlere karşı raûf ve rahim…
el-Câmi'Al-Jami' (The Gatherer) · Al-Jami' (O Reunidor)Cem' Mertebesi'nde İbn Arabî bir aritmetik gözlemden yola çıkıyor: 'Cem'in en azı iki ve daha fazlasıdır. Varlık cem' ve çoklukla meydana gelmeseydi,…
el-GaniyyAl-Ghani (The Self-Sufficient, The Rich) · Al-Ghani (O Autossuficiente, O Rico)Müstağnilik ve Zenginlik Mertebesi'nde İbn Arabî hadisten yola çıkıyor: 'Zenginlik mal çokluğu değil gönül zenginliğidir.' Bunu bir tüccar gözlemiyle…
el-Mâni'Al-Mani' (The Withholder) · Al-Mani' (O Retentor)Vermek ve Engelleme Mertebesi'nde İbn Arabî, el-Mâni' isminin aslında kulun kendi sınırlarıyla ilgili olduğunu söylüyor: 'Bilmelisin ki, men, yani…
el-Mu'tîAl-Mu'ti (The Giver) · Al-Mu'ti (O Doador)Aynı mertebede -el-Mâni'in hemen öncesinde- İbn Arabî el-Mu'tî'yi, engelsiz ve kayıtsız veren olarak tarif ediyor. Ayeti aktarıyor: 'Allah insanlara…
ed-Dârr (ez-Zârr)Ad-Darr (The One Who Brings Harm) · Ad-Darr (Aquele Que Causa Dano)Zarar Mertebesi'nde -metinde 'ez-Zârr' diye geçiyor, klasik doksan dokuz isim listesindeki 'ed-Dârr' ile aynı isim- İbn Arabî şöyle diyor: 'İlk zarar…
en-Nâfi'An-Nafi' (The Bringer of Benefit) · An-Nafi' (O Trazedor de Benefício)Fayda Mertebesi'nde İbn Arabî, ed-Dârr'ın hemen ardından, faydayı tanımlıyor: 'Bu mertebenin faydası bazen bilhassa zararı izale etmek olabileceği…
en-NûrAn-Nur (The Light) · An-Nur (A Luz)Nur Mertebesi'nde İbn Arabî ayete dayanıyor: 'Allah göklerin ve yerin nurudur' ve 'Onu insanların arasında kendisiyle yürüdüğü bir nur kıldık.'…
el-HâdîAl-Hadi (The Guide) · Al-Hadi (O Guia)Hidayet ve Hüdâ Mertebesi'nde İbn Arabî hidayeti tanımlıyor: 'Allah'ın hidayeti açıklama ve beyan demektir; yoksa aklın kendi iddiasınca delille…
el-Bedî'Al-Badi' (The Incomparable Innovator) · Al-Badi' (O Inovador Incomparável)İbdâ' Mertebesi'nde İbn Arabî ayete dayanıyor: 'O göklerin ve yerin bedî'idir.' İbda'ı tanımlıyor: 'İbda' her bir şeyde bulunup başkalarından…
el-VârisAl-Warith (The Inheritor) · Al-Warith (O Herdeiro)Veraset Mertebesi'nde İbn Arabî sıradan mirası ile Hakkın mirasçılığı arasındaki farkı açıyor: 'Bir kişi ancak malın sahibi öldüğünde vâris olabilir.…
es-SabûrAs-Sabur (The Patient) · As-Sabur (O Paciente)Sabır Mertebesi'nde -yüz mertebenin sonuncusu, kapanış bölümünden hemen önceki mertebe- İbn Arabî şöyle diyor: 'Allah hiç kimseye karşı…
el-VâliAl-Wali (The Governor) · Al-Wali (O Governador)İmamet Mertebesi'nde İbn Arabî el-Vâli'yi doğrudan tanımlıyor: 'Abdulvali işleri kendi başına yürüten demektir... vali diye isimlendirilmesinin…

Terimler · 93

CevherSubstance · SubstânciaKendi başına var olan, varlığı için başka bir şeye (bir 'mahal'e) muhtaç olmayan öz-varlık. Meşşâî felsefede varlığın en temel kategorisi.
ArazAccident · AcidenteBir cevhere ilişen, ama kendi başına var olamayan nitelik. Renk, şekil, sıcaklık gibi — hepsi bir 'taşıyıcıya' (mahal) muhtaçtır.
CinsGenus · GêneroBir şeyi tanımlarken kullanılan geniş kategori. Örnek: 'canlı' — insan ve diğer hayvanlar için ortak cinstir.
FasılDifferentia · DiferençaBir cinsin içindeki türleri birbirinden ayıran özellik. Örnek: 'düşünen' (nâtık), insanı diğer canlılardan ayıran fasıldır.
Nev' (Tür)Species · EspécieCins + Fasıl birleşiminin sonucu. "Canlı" (cins) + "düşünen" (fasıl) = "insan" (nev'/tür). Sınıflandırma merdiveninin üçüncü ve tamamlayıcı basamağı.
İlletCause · CausaBir şeyi var eden veya ona yol açan sebep. Meşşâî felsefede dörde ayrılır (fâil, gâî, maddî, sûrî illet) ama İbn Arabî çoğunlukla genel anlamda…
MalûlEffect · EfeitoBir illetin (sebebin) doğurduğu, ona bağımlı olan sonuç. İllet olmadan malûl, malûl olmadan illet düşünülemez — ikisi çift kavramdır.
MümkünContingent Being · Ser Contingenteİbn Sînâ'nın üçlü varlık şemasında: var olması da olmaması da kendi başına eşit ihtimalde olan şey (yaratılmışların tamamı). Karşıtı 'Vâcib'dir (var…
Vâcib (Vâcibü'l-Vücûd)Necessary Being · Ser Necessárioİbn Sînâ'nın varlık üçlüsünde: varlığı kendi zatından dolayı zorunlu olan, var olmaması düşünülemeyen tek varlık. Bu, İbn Sînâ felsefesinde Tanrı'nın…
İlk Akıl (Akl-ı Evvel)The First Intellect · O Primeiro IntelectoFârâbî ve İbn Sînâ'nın Yeni-Eflatuncu kozmolojisinde, Bir'den (Tanrı) çıkan ilk taşma/sudur — kozmik akıllar-felekler hiyerarşisinin başlangıcı.
Tümel Nefs (Küllî Nefs)The Universal Soul · A Alma UniversalYeni-Eflatuncu kozmolojide, İlk Akıl'dan sudur eden ikinci mertebe — bütün cisimsel âlemi 'canlandıran', kuşatan kozmik ruh.
MazharLocus of Manifestation · Lócus de ManifestaçãoBir İlahi İsmin veya hakikatin kendisini gösterdiği, üzerinde 'göründüğü' yer/şey. Meşşâî felsefede tam bir karşılığı yoktur — bu, İbn Arabî'nin ve…
Sûret ve MâddeForm and Matter · Forma e MatériaAristo'nun hylomorfizmi: her cismin, onu 'bu şey' yapan sûreti (formu) ve o sûreti taşıyan mâddesi (heyûlâ, ilk madde) vardır. İkisi birlikte cismi…
Kuvve ve FiilPotentiality and Actuality · Potencialidade e AtualidadeAristo'nun temel çifti: 'kuvve hâlinde' olan, henüz gerçekleşmemiş ama gerçekleşme imkânı taşıyan; 'fiil hâlinde' olan ise zaten gerçekleşmiş,…
Akıl (Vezir)Reason (the Vizier) · Razão (o Vizir)'Vezir' kelimesi çift kökenlidir: 'zâ'nın sükûnuyla vizr'den (yük, ağırlık) ya da 'zâ'nın fethiyle vezer'den (sığınak, melce) türer. İbn Arabî…
Nefs-i NâtıkaThe Rational Soul · A Alma Racional'Konuşan nefis', yani akıl: düşünme, ayırt etme (temyiz) ve anlama yetisi. İnsanı diğer canlılardan ayıran, üstünlüğünün ve himmetinin kaynağı olan…
Şehvet NefsiThe Appetitive Soul · A Alma ApetitivaBedensel lezzetlerin ve isteklerin kaynağı olan nefis gücü: yeme, içme ve cinsel arzuyu tatmin etme gibi bütün cismani hazlar buradan doğar. İnsanda…
Gazap NefsiThe Irascible Soul · A Alma IrascívelÖfke, cesaret ve galip gelme isteğinin kaynağı olan nefis gücü. Mekârimü'l-Ahlâk'ta şehvet nefsinden daha güçlü olduğu söylenir; hakimiyet kurduğunda…
Ahad (Tek)Ahad (the Unique) · Ahad (o Único)Mutlak, ilişkisiz teklik. Hiçbir şeyle kıyaslanamaz, hiçbir çokluğa açılmaz, sayıya dönüşmez — 'izzet perdesi' üzerinde ebediyen kalır.
Vâhid (Bir)Wahid (the One) · Wahid (o Um)Sayının, çokluğun ve tecellînin kendisinden çıktığı birlik. Ahad'ın aksine, Vâhid diğer sayılarla 'çarpılarak' çokluğa açılabilir — ama bu çokluk her…
Lafza-i Celâl ("Allah" Kelimesi)The Word of Majesty ("Allah") · A Palavra da Majestade ("Allah")'Allah' kelimesinin kendisi üzerinden yapılan bir harf tahlili: kelimenin her harfinin (ve yazıda görünmeyen bir harfin) ayrı bir varlık mertebesine…
Velâyet (Velilik/Marifet)Sainthood (Gnosis) · Santidade (Gnose)Allah'a yakınlık ve marifet makamı; risâlet gibi belli bir görevle sınırlı değildir, kişi bu makamda dâimî olarak kalır.
Sekr (Sarhoşluk)Sukr (Intoxication) · Sukr (Embriaguez)Güçlü bir ilahî tecellînin etkisiyle kulun kendinden geçip kaybolması hâli.
Sahv (Ayıklık)Sahw (Sobriety) · Sahw (Sobriedade)Kuvvetli bir tecellînin ardından duyuların ve idrakin güçlü bir sıçrayışla kendine dönmesi hâli.
İtibar Edilmez ŞeylerThings Not to Be Trusted · Coisas em Que Não Confiarİbn Arabî'nin bir araya getirdiği, hangi vecdlerin, ışıkların ve 'kalp bilgilerinin' gerçek bir manevi kazanım SAYILMAYACAĞINI gösteren yaklaşık elli…
Halvette Kalkan PerdelerThe Veils Lifted in Retreat · Os Véus Erguidos no RetiroUzlete çekilip zikre devam eden sâlikin önünde, birbiri ardınca açılan ve her birinde durmaması gereken bir dizi âlem/perde.
Nefsin Ezeliyeti MeselesiThe Question of the Soul's Pre-Existence · A Questão da Pré-Existência da Almaİbn Arabî'nin El-Bülgâ fi'l-Hikme'de ele aldığı bir mesele: nefs-i nâtıka (akleden ruh) bedenden önce mi vardı, yoksa bedenle birlikte mi yaratıldı?…
Beş Menzil DirilişThe Five Stations of Resurrection · As Cinco Estações da Ressurreiçãoİbn Arabî'ye göre 'mead' (dönüş) kelimesi, bir şeyin çıktığı hâle dönmesi anlamına gelir. İnsan için bu dönüş tek bir sıçrayışla değil, beş ardışık…
Nübüvvetin İki DeliliThe Two Proofs of Prophethood · As Duas Provas da Profeciaİbn Arabî'nin El-Bülgâ fi'l-Hikme'de nübüvvetin varlığının zorunlu olduğunu ispatlamak için verdiği iki ayrı delil: biri yaratıcının amacına, diğeri…
Aracı Ruhun Üç İsmi: Rab, Baba, KardeşThe Three Names of the Intermediary Spirit: Lord, Father, Brother · Os Três Nomes do Espírito Intermediário: Senhor, Pai, Irmãoİbrahim, İsa ve Muhammed (a.s.), kendileriyle Allah arasında aracı olan ruhu üç farklı isimle anmışlardır — ve bu isim farkı, her birinin hangi…
VahiyRevelation (Wahy) · Revelação (Wahy)İbn Arabî'nin El-Bülgâ fi'l-Hikme'de mucize ve keramet ile birlikte tanımladığı üç terimden biri. Sözlükte, bir şeyi bir şeye süratle ulaştırmak…
Vahyin Üç MenziliThe Three Stations of Revelation · As Três Estações da Revelaçãoİbn Arabî'nin El-Bülgâ fi'l-Hikme'de tarif ettiği, vahyin nebîde hangi duyuya kadar ulaştığına göre sınıflandırdığı üç mertebe: kalbi vahiy, işitsel…
Şerrin Mahiyeti: Yokluk Olarak KötülükThe Nature of Evil: Evil as Non-Being · A Natureza do Mal: O Mal como Não-Serİbn Arabî'nin El-Bülgâ fi'l-Hikme'de 'Allah şerri niçin yarattı, şerrin faili kimdir?' sorusuna verdiği yanıt: şer, bağımsız bir varlık değil, bir…
Kalbin MisafirleriThe Heart's Visitors · Os Visitantes do CoraçãoTedbîrât-ı İlâhiyye'nin dokuzuncu bâbında, Ahmed Avni Konuk'un aktardığı dört ayrı 'tezkire'den (fermân) söz edilir: biri Hak'tan, biri meleğe, biri…
FirâsetFirasa (Discernment) · Firasa (Discernimento)Tedbîrât-ı İlâhiyye'nin sekizinci bâbında Konuk, iki tür firâseti (sezgisel görüş) birbirinden ayırır. 'Firâset-i hikemiyye', kişinin söz ve…
Kutup (Kutbiyet)Pole (Pole-hood) · Polo (Condição de Polo)Velîler hiyerarşisinin en üst mertebesi — her devirde âlemin manevi düzenini gözeten tek kişi. Fütûhât iki farklı 'kutup' kullanımını iç içe geçirir:…
Efrad (Fertler)Afrad (Solitaries) · Afrad (Solitários)Kutbiyet hiyerarşisinin (Kutup, İmam, Evtad, Bedel, Nakip) sayısına dahil olmayan, Kutub'un otoritesinin geçmediği ayrı bir veli sınıfı. İbn Kâid'in…
Bedel (Ebdal)Abdal (Substitutes) · Abdal (Substitutos)Kutbiyet hiyerarşisinde yedi kişilik bir grup: dördü Evtad, ikisi İki İmam, biri Kutup'un kendisidir.
Evtad (Direkler)Awtad (Pillars) · Awtad (Pilares)Kutbiyet hiyerarşisinde dört kişilik bir grup, İbn Kâid'in ayak hiyerarşisinde 'üç ayak' görme mertebesindeki (peygamber + kutup + imam) veliler.…
NakipNaqibKutbiyet hiyerarşisinde on iki kişilik bir grup — Kutup, İki İmam, Evtad ve Bedel'in altında, Rical'in (19 kişilik toplam) en kalabalık kademesi.…
Rical (Ricâlullah)Rijal (the Men of God) · Rijal (os Homens de Deus)Kutbiyet hiyerarşisi içindeki bir kümeye verilen ad — Nakip'in oniki kişisiyle Bedel'in yedi kişisinin toplamından oluşan 19 kişilik bütün. (Bedel'in…
Vera' (Kuşkulu Şeylerden Sakınma)Wara' (Guarding Against the Doubtful) · Wara' (Cautela Diante do Duvidoso)Yasaklardan ve yasaklayan yönünden içinde kuşku bulunan her şeyden sakınmak. Vera sahibi, açıkça haram olduğu bilinmese bile, bir şeyin haram olana…
Fütüvvet (Gençlik/Yiğitlik)Futuwwa (Youthfulness/Chivalry) · Futuwwa (Juventude/Cavalaria)Bir 'kuvvet makamı' — çocukluk ile yaşlılık arası bir dönemin adı. Bir Genç (fetâ), birbiriyle çatışan iki insanın amaçlarını aynı anda memnun…
HimmetAspiration (Himma) · Aspiração (Himma)Bir velinin ruhsal yöneliminin/talebinin gücü ve yüksekliği. Fütûhât'ta himmet, gece ibadetinde yükselen bir şey olarak tasvir edilir — Hak, kişinin…
Makâmın Dış SütunuThe Station's Outer Pillar · O Pilar Externo da Estaçãoİbn Arabî'nin, tenzih et-tevhid (Allah'ın mutlak aşkınlığı) makâmı için kurduğu bir bina benzetmesi: her makâm, beş sütuna dayalı bir çatısı olan,…
KerametWonder-Working (Karama) · Prodígio (Karama)Âdetin aşılmasının üç türünden biri (diğerleri sihir ve mucize). Sihirden farkı, gerçek bir dış karşılığının olması; mucizeden farkı ise, velinin…
MucizeMiracle (Mu'jiza) · Milagre (Mu'jiza)Âdetin aşılmasının en yüksek türü: ne nefis gücüne ne isimlerin özelliklerine dayanır. Örnek: Hz. Musa'nın asası yılana dönüştüğünde, bizzat Musa…
SihirSorcery (Sihr) · Feitiçaria (Sihr)Âdetin aşılmasının en alt türü: dış gerçekliği yoktur. Sihirbaz, gözlerde/kulaklarda oluşan şeyin gerçek olmadığını bilir; bu ya nefsi kuvvete ya…
FenâFana (Self-Effacement) · Fana (Autoaniquilação)Kulun, yaratılmışlığın izlerinin Kadîm'e (ezelî olana) bitişmesiyle kendinden geçtiği vuslat makamı. Fenâ hâlindeki kişi, kendi 'ben'ini/varlığını…
BekâBaqa (Subsistence) · Baqa (Subsistência)Bâki (sürekli) olanda varlığın sürekliliği. Bekâ, fenânın karşıtı/tamamlayıcısıdır: kul önce kendi varlığından geçer (fenâ), sonra Hak'la birlikte —…
İstidrâcIstidraj (Gradual Luring) · Istidraj (Sedução Gradual)Görünüşte bir lütuf/ihsan gibi gelen ama gerçekte kişiyi yavaş yavaş uzaklaştıran bir hâl — hem iyilerde hem kötülerde meydana gelebilir. Fütûhât,…
HebâHaba (Primordial Dust) · Haba (Poeira Primordial)Allah'ın âlemin bütün suretlerini içinde açtığı, yaratılışın en başlangıç noktasındaki 'yalın âlem'. Hebâ, içinde istenilen şekil ve suretlerin…
DehrDahr (Time Itself) · Dahr (O Próprio Tempo)Sıradan 'zaman' değil, zamanın kendisinin kaynağı/aslı. Fütûhât, 'Dehre sövmeyiniz, çünkü Allah Dehr'dir' hadisini bu ismin sahih ve sabit bir hadis…
Zâhir (Dış/Görünen)The Outward (al-Zahir) · O Exterior (al-Zahir)Hz. Peygamber'in 'her ayetin bir zâhiri, bir bâtını, bir haddi ve bir matla'ı vardır' sözüyle tanımlanan dört mertebeden ilki. Zâhir, bir şeyin…
Bâtın (İç/Gizli)The Inward (al-Batin) · O Interior (al-Batin)Zâhirin karşılığı: bir şeyin herkese açık olmayan, ancak keşif/anlayışla ulaşılan iç anlamı. Nübüvvet kapısı kapandığında geriye kalan, Hz. Ali'nin…
Had (Sınır)The Limit (al-Hadd) · O Limite (al-Hadd)Zâhir-bâtın ikilisinden sonra gelen üçüncü mertebe: bir şeyin nereye kadar uzandığını, hangi noktada başka bir şeyden ayrıldığını belirleyen çizgi.…
Matla' (Doğum Yeri)The Rising-Place (al-Matla') · O Lugar do Nascer (al-Matla')Zâhir-bâtın-had üçlüsünü tamamlayan dördüncü mertebe; bir şiirde matla', kasidenin 'doğum yeri' olan ilk beyit anlamına da gelir. Fütûhât'taki bir…
Amâ (Bulut)The Cloud (al-'Ama) · A Nuvem (al-'Ama)Hak'ın kendisine sorulduğunda 'yaratılıştan önce neredeydi' sorusuna cevaben andığı menzillerden biri — Arş'ın bile ötesinde, ölçü ve miktar âleminde…
KürsîThe Footstool (al-Kursi) · O Escabelo (al-Kursi)Fütûhât'ın himmetlerin karşılandığı yerler hiyerarşisinde, yedi göğün üstünde ve Arş'ın altında yer alan bir mertebe. Bazı himmetler Hakk'ı doğrudan…
Arş (Rahmân'ın İstiva Mahalli)The Throne (al-'Arsh) · O Trono (al-'Arsh)Fütûhât'ın himmetler hiyerarşisinde Kürsî'nin üstünde yer alan, ve Kur'an'ın 'Rahmân Arş'a istiva etti' ayetinde geçen mertebe. Arş'ın ötesinde de…
A'râf (Yükseklikler)Al-A'raf (The Heights) · Al-A'raf (As Alturas)Kur'an'da aynı adı taşıyan sûrede (A'râf 7:46-48) geçen, cenneti cehennemden ayıran bir sınır/duvar (sûr). Fütûhât'ın 371. bâbındaki 'haşir yeri'…
Sırât (Köprü)Al-Sirat (The Bridge) · Al-Sirat (A Ponte)Kıyamet günü bütün insanların üzerinden geçeceği, bir hadiste 'kılın incesinden, kılıcın keskininden' diye tarif edilen köprü. Fütûhât'ın 371.…
Berzah (Ara Bölge)Barzakh (the Isthmus) · Barzakh (o Istmo)İki âlem/hâl arasında bulunan, ne tamamen birine ne tamamen ötekine ait olan ara bölge. Fütûhât'ta hayalin/rüyanın kendisi berzahî (ara bölgeye ait)…
Ayn-ı Sâbite (Sabit Ayn)The Fixed Archetype ('Ayn al-Thabita) · O Arquétipo Fixo ('Ayn al-Thabita)İbn Arabî'nin külliyatında merkezi bir kavram — her varlığın Allah'ın ilmindeki değişmez, sabit sureti/kimliği. Fütûhât'ta matla' (doğum yeri)…
Nübüvvet (Peygamberlik)Nubuwwa (Prophecy) · Nubuwwa (Profecia)Risâletten farklı olarak, belli bir ümmete gönderilmiş bir tebliğ görevine indirgenmeyen, evrensel bir mertebe. Hz. Muhammed, 'Âdem su ve toprak…
Risâlet (Elçilik)Risala (Messengership) · Risala (Mensageirato)Nübüvvetten farklı olarak, belli bir peygamberin belli bir ümmete gönderilen, tebliğ görevi tamamlanınca sona eren mertebe. Hz. Musa örneği verilir:…
Hatmü'l-Velâye (Velâyetin Mührü)The Seal of Sainthood (Khatm al-Walaya) · O Selo da Santidade (Khatm al-Walaya)İbn Arabî'nin kendisi için kullandığı, velâyet zincirinin kapanışına dair bir öz-tanımlama. Bir kasidede kendini doğrudan şöyle tarif eder: 'Ben…
MeşrepTemperament (Mashrab) · Temperamento (Mashrab)Bir velinin manevi yolunun, hangi peygamberin (Muhammedî, İsevî, Musevî...) tarzına/zevkine göre şekillendiğini belirten kavram. İbn Arabî kendi…
NispetAffiliation (Nisba) · Filiação (Nisba)Meşrebe yakın ama daha geniş bir kavram: bir velinin, kerametinin/hâlinin hangi peygamberin mirasına bağlandığını gösteren ilişki. Örneğin su…
Halife (Hilâfet)Caliph (Vicegerency) · Califa (Vice-regência)İnsanın yeryüzünde 'ruhlar adına' temsilci kılınması — Kur'an'daki halifelik/istihlaf fikrinin özü. Halifelik, kendi adına bir egemenlik değil,…
TecellîTheophany (Tajalli) · Teofania (Tajalli)Allah'ın, bilinemez zâtından çıkarak bir suretle/hâlle kula görünmesi, kendini açması. Fütûhât'ta gece ehline yakın gökten tecelli eden Hakk'ın 'Beni…
Nüzûl (İniş)Descent (Nuzul) · Descida (Nuzul)Allah'ın her gece yakın göğe inip kullarına seslendiğini anlatan meşhur hadis. Fütûhât, bu inişte Allah ile kul arasında herhangi bir feleki perde…
Cennet-Cehennem: Mekân Değil İdrakHeaven-Hell: Not a Place but a Perception · Céu-Inferno: Não um Lugar, mas uma PercepçãoEl-Bülgâ'nın Mead (âhiret) bölümünde İbn Arabî, cennet ve cehennemi öncelikle bir 'yer' değil bir idrak hâli olarak tanımlar: 'Lezzet, eşyayla uyumlu…
Dokuz Makulat (Arazların Dokuzlu Sınıflaması)The Nine Categories (Ninefold Classification of Accidents) · As Nove Categorias (Classificação Nônupla dos Acidentes)El-Bülgâ fi'l-Hikme'de İbn Arabî, cismani arazları (Yunanca kökeniyle 'katigoryas' diye andığı) dokuz temel türe ayırır: kemiyet (nicelik), keyfiyet…
Bâtınî Beş His (İdrak Kuvveleri)The Five Inward Senses (Faculties of Perception) · Os Cinco Sentidos Internos (Faculdades de Percepção)El-Bülgâ fi'l-Hikme'de İbn Arabî, hayvani kuvvetleri idrak edenler ve hareket ettirenler diye ikiye ayırır. İdrak edenler de zâhirî beş duyu ile…
Fiil Kavramları Sözlüğü (Yaratma'nın Adları)The Vocabulary of Divine Action (Names for Creating) · O Vocabulário da Ação Divina (Nomes para Criar)El-Bülgâ fi'l-Hikme, Türkçede tek kelimeyle ('yaratmak') karşılanan fiili dokuz ayrı terimle inceye ayırır: Fiil (kuvveden fiile çıkarmak), İcat…
İsim / Müsemmâ / Tesmiye AyrımıThe Distinction between Name, Named, and Naming · A Distinção entre Nome, Nomeado e NomeaçãoEl-Bülgâ fi'l-Hikme'nin 'Dördüncü Temel'i, isim (lafız), müsemmâ (isimlenen zât) ve tesmiye'nin (isimlendirme eylemi) birbirinden ayrı olgular…
Tahalluk / Tahakkuk AyrımıThe Distinction between Takhalluq and Tahaqquq · A Distinção entre Takhalluq e TahaqquqSadreddin Konevî'nin El-Fükük'ünde (İbrahim fassı) yaptığı bir ayrım: tahalluk, çaba ve gayretle bir ilahî sıfatın tecellisine mazhar olmaktır — kişi…
Mekân Yüksekliği / Mekânet Yüksekliği AyrımıThe Distinction between Spatial and Rank-Based Transcendence · A Distinção entre Transcendência Espacial e de CategoriaKonevî'nin El-Fükük'te (İdris fassı) yaptığı bir ayrım: Hakk'ın 'yükseklik' (uluvv) sıfatından tenzihi ikiye bölünür — (a) mekân yüksekliği: Hakk'ın…
Kâmillere Gelen Belânın Üçlü TaksimiThe Threefold Division of Trials That Befall the Perfected · A Divisão Tríplice das Provações que Acometem os PerfeitosKonevî'nin El-Fükük'te (Eyyûb fassı) sunduğu bir teori: (1) kalbin cilası/istidadın tamamlayıcısı olarak gelen bela — makamın zevkini tamamlamak…
Tenzih ve TeşbihTranscendence and Immanence (Tanzih and Tashbih) · Transcendência e Imanência (Tanzih e Tashbih)Izutsu'nun İbn Arabî'nin Füsûs'undaki Anahtar Kavramlar'da işlediği bir kavram çifti: tenzih, Allah'ı her türlü benzerlikten/sınırdan arındırmak…
Hazerât-ı Hamse (Beş İlâhî Hazret)The Five Divine Presences (Hadarat al-Khams) · As Cinco Presenças Divinas (Hadarat al-Khams)Kâşânî'nin Füsûs şerhinde (Izutsu'nun aktardığı) beşli bir varlık-mertebesi sınıflaması: (1) Zât mertebesi / Gayb-ı Mutlak / Sırrü's-Sır — hiçbir…
İki Rahmet: İmtinân ve VücûbTwo Mercies: Grace and Necessity (Imtinan and Wujub) · Duas Misericórdias: Graça e Necessidade (Imtinan e Wujub)İbn Arabî'nin (Kâşânî şerhiyle, Izutsu'nun aktardığı) iki rahmet türü ayrımı: Rahmetü'l-İmtinân, hiçbir amelin karşılığı olmaksızın, fark…
Nefes-i Rahmânî (Rahmân'ın Nefesi)The Breath of the All-Merciful (Nafas al-Rahman) · O Sopro do Misericordioso (Nafas al-Rahman)İbn Arabî'nin (Izutsu'nun aktardığı) merkezi bir kozmogoni imgesi: nefesi içinde tutan biri gibi, İlâhî İsimler Hakk'ın 'sinesinde' basınç altında…
Ganiyy ve Müftekir: Karşılıklı İhtiyaç (İftikâr)The Rich and the Needy: Mutual Need (Iftiqar) · O Rico e o Necessitado: Necessidade Mútua (Iftiqar)Izutsu'nun 'Gizli Hazine' (Kenz-i Mahfî) kudsî hadisinden ('bilinmeyi arzuladım') çıkardığı bir ayrım: Hakk hem mutlak surette kendine yeten (Ganiyy)…
Sıfat Evliyâsı / Zât EvliyâsıSaints of the Attributes / Saints of the Essence · Santos dos Atributos / Santos da EssênciaKâşânî'nin (Izutsu'nun aktardığı) iki türlü velilik ayrımı, iki hadis-i kudsî temelli yakınlık türüne dayanır: kurbü'n-nevâfil (nafile amellerin…
Güneş Velâyeti / Ay VelâyetiSolar Sainthood / Lunar Sainthood · Santidade Solar / Santidade LunarKâşânî'nin (Izutsu'nun aktardığı) bir ayrımı: Hâtemü'l-Evliyâ'nın (Velilerin Mührü) velâyeti 'Güneş' gibidir — kendinden, asli bir ışık kaynağı.…
Tepetaklak Hiyerarşi: İnsan Hem En Yüce Hem En AşağıThe Inverted Hierarchy: Humanity as Both Highest and Lowest · A Hierarquia Invertida: A Humanidade como o Mais Alto e o Mais BaixoIzutsu'nun İbn Arabî'nin Füsûs'unda gösterdiği bir paradoks: insan iki tamamen farklı ölçütle değerlendirilir. Cem'iyyet ölçütüyle (bütün İlâhî…
Meşîa / Yaratıcı İrade Ayrımı ve İki Tür EmirThe Mashi'a / Creative Will Distinction and the Two Kinds of Command · A Distinção Mashi'a / Vontade Criadora e os Dois Tipos de OrdemA.E. Affifi'nin aktardığı bir ayrım: İbn Arabî iki tür ilahî iradeyi birbirinden ayırır. Meşîa, 'her şeyin oldukları gibi olmalarını dileyen' ezelî…
Üç İman Yolu: Peygamber, Filozof, ÂrifThree Paths of Faith: The Prophet-Follower, the Philosopher, the Gnostic · Três Caminhos de Fé: O Seguidor do Profeta, o Filósofo, o GnósticoA.E. Affifi'nin aktardığı bir üçleme: İbn Arabî, Allah'a iman etme şekillerini üçe ayırır — (I) Peygamberi takip edenin yolu (örnek alma), (II)…
Zorunlu Kulluk / Gönüllü KullukCompulsory Servanthood / Voluntary Servanthood · Servidão Compulsória / Servidão VoluntáriaDost kulluğu iki türe ayırıyor: farzları edada ortaya çıkan zorunlu kulluk ve nafilelerde ortaya çıkan serbest-gönüllü kulluk. Farz zorunlu kulluğa…
Dört Varlık Mertebesi: 'Masa' ÖrneğiFour Levels of Existence: The 'Table' Example · Quatro Níveis de Existência: O Exemplo da 'Mesa'A.E. Affifi'nin aktardığı, İbn Arabî'nin varlığı dört mertebeye ayırdığı bir şema: (a) dış âlemde bir şeyin varlığı (aynında), (b) akledilir/zihni…
Beş Kademeli İdrak ZinciriThe Five-Stage Chain of Perception · A Cadeia de Cinco Estágios da PercepçãoA.E. Affifi'nin İbn Arabî'nin Mâhiyyetü'l-Kalb adlı eserinden aktardığı bilgi edinme süreci: dış dünyadan duyularla toplanan izlenimler kalbe gider;…

Kavram haritası · Dizin