Bu sayfa ne?
Bu sayfa, Yan Yana'daki işin kendi hesabıdır: neyi okuduk, neyi sınadık, neyi sınayamadık, hangi eşleştirmeler denetimden geçemedi. Sayılar bizim çalışma dosyalarımızdan otomatik üretiliyor; çalışma ilerledikçe sayfa yenileniyor. Buradaki hiçbir şey Dost hakkında bir hüküm değildir; yalnız bizim okumamızın ne kadar sağlam olduğunu gösterir.
Okuma kapsamı
- Fütûhât: 226 kısım okundu. İşaretlediğimiz 2788 sırlı madde var; bunların 1154 tanesi "en zor" (zorluk 3). Biçim sayfalarına girmiş alıntılarla örtüşen zor madde: 157. Yani Dost tarafının büyük kısmı henüz sayfalara girmedi; bunlardan en yoğun sekiz kısım Sayfalara sığmayanlar sayfasında.
- Fütûhât ikinci okuma: iki yeni biçim (Çokluk, Karşılıklı dönüşüm) gözüyle yeniden okundu; 763 madde ve 44 başka kalıp işaretlendi.
- Füsûs: 27 fassın hepsi on altı biçimle okundu, 641 madde (dökümü).
- Okunan şey her iki eserde de sitenin Türkçe özetleri; Arapça aslı değil.
Alıntıların sağlamlığı
- Sayfalardaki her Dost alıntısı, kaynak notlarımızda harfiyen aranıyor; bulunmayan alıntı sayfaya giremiyor. Son denetimde bulunmayan alıntı yok.
- Çeviri sınaması: zor maddelerin tırnaklı alıntıları Ekrem Demirli'nin çevirisinin metniyle otomatik karşılaştırıldı. Bulundu 937, kısmen 71, bulunamadı 79 (bulunamadı, çevirinin ya da özetin yanlış olduğu anlamına gelmez; OCR bozulması ya da özetin kendi sözü olabilir).
- Arapça sınaması: en önde duran 30 alıntı Fütûhât'ın Arapça metninde (OpenITI sayısallaştırması, tek baskı) arandı: uyuşuyor 23, kısmen 3, bulunamadı 4, farklı 0. Ayrıntı Çeviri sınaması sayfasında. Otuz alıntının dışındakiler Arapçayla karşılaştırılmadı.
Fizik kaynakları
- 104 kaynağın hepsi Crossref, arXiv ya da Stanford Felsefe Ansiklopedisi kaydına karşı doğrulandı.
- Bir kaynağın özeti, kendi özetine ulaşamadığımız için genel bilgiyle yazıldıysa "belirsiz" diye işaretleniyor. Şu an 11 kaynak böyle: Bailey 1977, Bohr'a atfedilen söz, Dieks 1982, Fein 2019, Heisenberg 1927, The Nobel Prize in Physics 2022 (press release), Petrosky 1990, Rubino 2017, Copenhagen Interpretation, Philosophical Issues in Quantum Theory, Wootters 1982.
- Bir hata bulduk ve düzelttik: listemizdeki bir Stanford maddesinin sayfası aslında yokmuş (kaynak, adından türetilmiş bir adresti) ve onun "özeti" de oluşturulmuştu. Kaynağı ve ona dayanan iki bölümü çıkardık; doğrulayıcıyı "sayfa bulunamadı" başlığını reddedecek biçimde sıkılaştırdık.
Eşleştirmelerin bağımsız denetimi
Sayfalardaki her eşleştirmeyi tek tek kayda çevirdik (107 kayıt; her birinde "bu benzerlik hangi gerekçelerle yanlış olabilir?" cevabı zorunlu). Sonra kayıtları sayfayı görmeyen ayrı bir okuyucuya denetlettik.
- Denetim kararı: korunur 52, bir kademe düşürülmeli 36, reddedilmeli 19.
- Sınıf: A (aynı teknik anlamda karşılık) 0, B (yapısal) 0, C (kavramsal) 11, D (mecazi) 28, E (yüzeysel ya da reddedilmiş) 41, ayrışma 4, sınıflanmamış kapı 23.
- Bugün A ya da B sayılan bir eşleştirme yok. En güçlüler C sınıfında.
Kör eşleştirme denemesi
Her biçimin tarifini konudan arındırıp yapıya indirdik; ayrı bir okuyucu yalnız bu yapıya bakarak yüz bir fizik kaynağından altışar tane seçti. Sayfalarımızdaki kaynakla örtüşme: 96 seçimin 29'si (rastgele seçimde yaklaşık %6 beklenir). Hiç isabet olmayan biçimler: Ayırt edilemezlik, Hayret, Hem-hem, ICD, SUR. Bu sağlam bir kanıt değil (tek koşu, ikisi de yapay zekâ modeli, tarifler konudan tam arındırılamadı); ama hangi eşleştirmenin yapıdan okunup hangisinin okunamadığını gösteriyor.
Düşman okuyucu turu
Sayfaları üç ayrı okuyucuya okuttuk: hiç bilmeyen biri, edep ve kaynak titizliği arayan bir Mağribî itirazcı, şüpheci bir akademisyen. Bulguların büyük kısmı sayfalara işlendi: "dönüşür" gibi çağrışımlı fiiller çıkarıldı, kaynağını incelemediğimiz rivayetin adları kaldırıldı, "yakın duruyor" etiketlerinin hepsi bir kademe indirildi, giriş sayfasında İbn Arabî, Fütûhât ve kısım numaraları tanıtıldı, bir sözlük eklendi.
Dil taraması
Sayfaları İngilizce ve Portekizce açıp görünür metinde Türkçe aradık. Bulunan gerçek hata: bazı menü açıklamalarının üç dili birden göstermesiydi; düzeltildi. Eser adları, âyet adları ve Türkçe baskı künyeleri bilerek olduğu gibi duruyor. Yan Yana sayfalarının kendisi yalnız Türkçe.
Reddedilen ve düşürülmesi önerilen eşleştirmeler
Hangi benzerliklerin neden geçerli olmadığını da göstermek istiyoruz. Aşağıda, denetimde "reddedilmeli" denen ya da sayfalarda "cazip ama bunu yapmadık" diye ayrılan eşleştirmelerin başlıkları ve gerekçeleri var.
- Kalbin Hakk'ı sığdırması ('küçük büyüğü alır') ↔ holografik ilke (yapılmadı) (Akıl) — Yalnız 'sığmak' sözcüğüne dayanıyor, fizik tarafı spekülatif ve kaynaksız, Dost tarafında kısım numarası yok (hadis-i kudsîin senedi de incelenmedi). Ret doğru; E uygun.
- 'Ne var ne yok' ↔ süperpozisyon ('ne A ne B') (yapılmadı) (Akıl) — Yalnız 'ne A ne B' sözcük benzerliği; süperpozisyon 'hem A hem B' genlik toplamıdır, yani teknik olarak da ters. Dost tarafında kısım yok. Ret doğru.
- Süperpozisyon = bilgi perdedir (Bilgi) — Yalnız sözcük benzerliği; süperpozisyon durum toplamı, perde bilgi engeli. Süperpozisyonu cehalet hâli okumak epistemik yoruma da sorun çıkarır. Red yerinde.
- Bilgi bilinene tâbidir = gözlemci etkisi (Bilgi) — Gözlemci etkisi etkileşim sonucudur, bilinç/bilgi ilişkisi değil; kategori hatası. Bil-04'ün yönü de ters, destek vermez. Red yerinde.
- İnsan âlemin özeti, küçük insan–büyük insan ↔ holografik sınır (Bütünlük) — Benzerlik yalnız 'küçük büyüğü içerir' imgesine dayanıyor; holografik ilke deneyle sınanmamış kuram ve konusu bilgi sınırı, Dost'ta mertebeler. E sınıfı ve 'cazip ama bunu yapmadık' etiketi kanıtı aşmıyor,…
- 'Yedi arzın her birinde bir Âdem' rivayeti ↔ çok dünyalar / paralel evrenler (Çokluk) — Rivayet Dost'tan gösterilemiyor, Dost tarafı boş; dayanak yalnız 'paralel/başka dünya' sözcüğü. Ayrıca Everett/Tegmark kaynaklarının yedi arz rivayetine bağlanması kaynağı aşıyor. Reddedildi olarak kalır.
- 'Ne var ne yok' ve ara mertebe ↔ süperpozisyon ('ne A ne B') (Hem-hem) — Kayıt kendi ortak yapısını 'yalnız sözcük benzerliği' diye yazıyor, fizik kaynağı ve Dost kısmı yok; süperpozisyon 'ne A ne B' değil genlik toplamı. Ret doğru, E sınıfı ve etiket yerinde.
- "Ne içeride ne dışarıda" ↔ süperpozisyon (cazip ama yapılmadı) (İçeride-dışarıda) — Ortak yapı yalnız sözcük düzeyinde; süperpozisyonda iki seçenek hesaba katılır, Dost'ta 'ne biri ne öteki' olumsuzlaması vardır ve ölçüm anı yoktur. Red gerekçesi sağlam ve kayıt fizik kaynağını aşmıyor.
- Alıcının kabulüne göre tecellî ↔ kuantum bağlamsallığı (İlişki) — Dost tarafında kısım numarası ve alıntı yok; dayanak doğrulanamıyor. Fizikte bağlam ölçüm düzeneği (uyumlu ölçümler), Dost'ta alıcının hâli/inancı; Kirchmair/SEP özetleri alıcıya bağlılıktan değil ölçüm…
- 'O olmasaydı biz olmazdık, biz olmasaydık O olmazdı' ↔ ışık ile elektron-pozitron çiftinin birbirine dönüşmesi (Karşılıklı dönüşüm) — Hak ile halk arasındaki varoluşsal bağımlılığı ışık-çift dönüşümüne bağlamak hem kategori hatası hem edep sorunu (Hakk'ı enerji biçimiyle yan yana koymak, iki tarafı eşit kılar gibi durur). 'İki yönlü' etiketi…
- Zorunluluk ve seçimin aynı cümlede durması ↔ Bell testlerinde ölçüm ayarının serbest seçimi varsayımı (Sebep) — Kayıt kendi 'ortak yapı' alanında yalnız 'seçme' sözcüğünün ortak olduğunu söylüyor: sözcük düzeyi. Ölçüm ayarı seçimi (Bell'in yan varsayımı) ile cebr/ihtiyar sorusu farklı kavramlar; özgüllük yok, anakronizm…
- 'İş devridir': önce-sonra sırasının seçilememesi ↔ belirsiz nedensel sıra deneyleri (Sebep) — Dost'un 'iş devridir' cümlesi karşılıklı şartlılığı söylüyor; sıranın belirsizliğini ya da 'sıra yok'u söylemiyor, kayıttaki 'hangisi önce söylenmiyor' bir sessizlik, iddia değil. Procopio/Rubino ise tek bir…
- Kalbe sığma, büyüğün küçüğe girmesi ↔ holografik ilke (Sığma) — Ortak olan yalnız 'sığma' sözcüğü ve 'beklenenden çok taşıma' imgesi: holografide bilgi üst sınırı alanla orantılı (kuram, deneysiz), Dost'ta kalbin Hakk'ı alması ve tecellîde büyük/küçüğün hâlini yitirmemesi;…
- Hâl değişiminde sebat ↔ Zeno etkisi (sık bakılan sistemin ilk hâlinde kalması) (Süreklilik) — Alıntı 'sebat'tan söz etmiyor; Hakk'ın hâllerde başkalaşıp hâllerin O'nun üzerinde başkalaşmadığını söylüyor, 'sebat' bağlam cümlesinden geliyor. Zeno etkisi ölçümle donmadır ve Hakk'ı bir ölçülen sistem gibi…
- Işınlamada asıl durumun yok olup başka yerde belirmesi ↔ 'yok etmez, giderir' (Tekrarsızlık) — Yok olup belirme sözcük düzeyinde; ışınlama tek-01'in kopyalanamama sonucunun yan ürünü, bağımsız yakınlık değil. Dost'un 'giderme'si mertebe değişimi, fizikte ölçümle bozulan durum; ayrıca sayfada 'ölüm bir…
- Yok olmama ve dönüş ↔ (korunum fikri, kaynaksız) (Tekrarsızlık) — Fizik kaynağı yok; eşleşme kurulmamış, kayıt içeriksiz. Korunum fikri kaynaksız yazılamaz. 'Bakılmadı' olarak kalması yeterli, kayıt eşleşme sayılmamalı.
- Yaratılıştan önce ve sonra, daire ve sonsuz dönüş ↔ (kozmoloji, geometri) (Tekrarsızlık) — Kısım ve fizik kaynağı yok; kozmoloji spekülatif, daire/ucu olmama geometrisi çıplak benzerlik. Eşleşme değil, bilerek bakılmamış alan.
- Hayret, acizlik ve bilgi ↔ (Hayret sayfasına bırakıldı) (Tekrarsızlık) — İçerik yok; Hayret biçiminde ele alınıyor, burada tekrarı çift sayıma yol açar. Eşleşme değil, havale kaydı.
- Reddedilen benzetmeler: 'elli bin yıl bir güne sığar' ↔ zaman genişlemesi; dairesel zaman ↔ kozmik döngü (Zaman) — Zaman genişlemesi ve kozmik döngü benzetmeleri sözcük/imge düzeyinde, nicel ölçüt ve dayanak yok; reddi doğru, kayıt gerekçesiyle durmalı.
Açık işler
- Arapça sınaması otuz alıntıyla sınırlı; en zor yüz kadar maddeyi sınamak sıradaki adım olabilir.
- Şârih katmanı: Konuk, Affifi ve Chittick okumalarının ilgili yerlerde adıyla anılması için doğrulanmış kaynak gerekiyor; şimdilik yalnız Stanford maddesi var.
- Eşleştirmelerin Dost dışı bir metinle (Eckhart, Nagarjuna, Herakleitos) aynı biçimde denenmesi yapılmadı.
- Yan Yana'nın İngilizce ve Portekizce çevirisi, okuma ve revize turundan sonra.