Önceki on dört biçime sonradan eklenen Çokluk ve Karşılıklı dönüşüm ile birlikte on altı biçim oldu. Fütûhât'ı bu iki biçimi arayarak yeniden okurken, on altının hiçbirine oturmayan ama gündelik akılla anlaşılması zor görünen başka kalıplar da gözümüze ilişti. Okuyucu ajanlarımız bunları kısa adlarla işaretledi. Bu sayfa yalnızca o işaretlerin listesidir: henüz hiçbirini fizikle yan yana okumadık, kaynak aramadık, bir yakınlık da söylemiyoruz.
Her satırda kalıbın adı, tek cümlelik tarifi ve geçtiği kısımlar var. Adlar ve tarifler bizim çalışma etiketlerimizdir, okuyucu ajanların kendi sözleridir; Dost'un sözü değildir.
Liste
- BENZERLİK ZİNCİRİ: her mertebenin bir öncekine en çok benzeyen olarak sıralandığı kademeli dizi (Hebâ, nur, hava, su, maden, ahşap) (c1k6)
- EVET-VE-HAYIR: aynı soruya evet ve hayırın birlikte cevap olarak verilmesi (c1k14)
- ARA-HAL: aynı bedende canlılık ve ölüm belirtilerinin birlikte görünmesi (c2k20)
- İKİ-GÖRÜŞ: aynı nesnenin iki görenin gözünde farklı şey olarak görünmesi ve hangisinin kör olduğunun bilinmemesi (c2k23)
- İKİ-HÂL-ARASI: ne ölü ne diri olan, iki uç arasında sürüp giden varlık hâli (c2k26)
- BİLİNÇ-FİİL AYRIŞMASI: kişi kendinden geçmişken fiillerinin eksiksiz sürdüğünün başkalarınca bildirilmesi (c4k43)
- HER YÖNDEN GÖRME: bütün zâtın tek göze dönüp her yönü aynı anda görmesi (c4k44)
- BİLGİ-HÜKÜM AYRIŞMASI: bilinen hakikat dururken hükmün zahirî delile göre işlemesi (c4k47)
- MERTEBEYE-GÖRE-HÜKÜM: aynı olay ya da mesele, okuyanın mertebesine göre iki ayrı ama eş-geçerli sonuç verir (c4k50, c4k51)
- SIRA-İKİLİĞİ: aynı hakikat, görmenin öncesinde ya da sonrasında olmak üzere iki sıralamayla yaşanır (c5k55)
- TABİR: rüya ya da süretin anlatılıp yorumlanması eylemiyle dışta gerçekleşmesinin başlaması (c8k117)
- ZEVK-AKT: bilginin yalnız ilgili duyu ya da hâlle edinilebilmesi, sözle aktarılamaması (c10k129)
- ÜÇLÜ-BAĞ: hiçbir mümkün birden değil, ikiyi birbirine bağlayan üçüncü (orta terim) ile oluşur (c11k140)
- TILSIM: insanı kuşatan, kaldırılamayan üç musallat güç (fikir, hayal, âdet) (c12k145)
- YAPAY-VARLIK: insan menisinden belirli ölçü ve zamanla insan suretinde, bir yıl yaşayan ama konuşamayan varlık (c11k141)
- TEREDDÜT-SEÇİM: levhada birden çok ihtimal sürer, biri gerçekleşince tereddüt kalkar (c11k136)
- İZLİ DÖNÜŞ: başa dönüşte, ayrılığın izinin kalması; dönülen hâlin ilk hâlin aynısı olmaması (c14k158, c14k164)
- NEFY-İSBÂT SALINIMI: tek fiilin aynı cümlede olumsuzlanıp olumlanıp yine olumsuzlanması, hiçbirinde sabit kalmaması (c14k159)
- SONLU İLİŞME, SONSUZ BİLİNEN: bilen ile bilinen arasındaki bağın hadis ilişmesi ve sınırsız bilinenler (c14k165)
- AŞIRI YAKINLIK, GÖRÜNMEZLİK: bir şeyin gözümüze çok yakın olduğu için görülememesi (c14k166)
- BÜTÜNE İZAFE: ayrı görünen parçaların fiili bütüne yazılır, parçaya yazılmaz (c15k171)
- AYRIŞACAK İKİNCİSİ YOK: ayırma aracı, ayrılacak iki taraf olmadığında boşa düşer (c15k171)
- AYNI ANDA İKİ ZIT AD: aynı kişi aynı cümlede iman eden ve örten sayılır (c15k171)
- AYIRAN ÇİZGİ VEHİMDE: ikiliği kuran ayırıcı dışta yoktur (c15k173)
- İKİ MAHAL İKİ DOĞRU: aynı ilişki iki taraftan zıt anlatılır ve ikisi de doğrudur (c15k174)
- İKİ SÛRETİ BİRLEŞTİREN: bir varlık iki ayrı düzeyin sûretini birlikte taşır (c15k175)
- EMİR MUHATAPTAN ÖNCE: emir, muhatap yokken verilir (c15k175)
- VAAT TUTULUR TEHDİT BIRAKILIR: iki söz türü aynı bağlayıcılıkta değildir (c15k176)
- ÖN YÜZ İÇ YÜZ: dışta görünen ile içte olan zıt hükümdedir (c15k176)
- ALÂMET DIŞTA İÇTE: aynı işaret bir yerde görünür, başka yerde gizli gerçekleşir (c15k177)
- TÂBİ RÜKÜNLER: bilgi, söz ve dileme muhatabın kendi durumuna tâbidir (c15k177)
- GÖRDÜĞÜNÜ BİLEN GÖRMEMİŞTİR: görmek, görüleni kuşatamadığını bilmekle birlikte tanımlanır (c15k178)
- KARIŞIMDA DOĞAN HÜKÜM: nitelik iki unsurun hiçbirinde değil, aralarındaki karışımda doğar (c15k179)
- AÇIKLAMA ZORUNLULUKTUR: bilgiyi açıklayan, açıklamayı kendi iradesinden saymaz (c15k180)
- BİLMEK VE İMAN AYNI ANDA: iki ayrı mertebe aynı kişide birlikte bulunur (c15k180)
- GÖRÜNÜR KORUNAKSIZ: daha görünür olan daha korunaksız anlatılır (c15k181)
- ANLAYIŞLA VARLIK: şeyin, kendisine yöneltilen emri anlamasıyla var olması (c15k183)
- ÜÇLÜ YAPI: yaratmanın iki uçla değil, ikisini bağlayan üçüncü bir terimle (söz) gerçekleşmesi (c15k187)
- YÖN-ASİMETRİSİ: iki taraf arasındaki bağ bir yönde geçerli sayılır, ters yönde söylenmez ya da geçmez (c15k195, c15k197, c15k202)
- HENÜZ-GİRİLMEMİŞ-SÛRET: kişinin kendi sübût hâlindeki ama henüz zuhur etmemiş sûretini, başkası gibi karşısında görüp inkâr etmesi (c15k196)
- AŞIRI-YAKINLIK-PERDESİ: bir şeyin görülememesinin nedeni uzaklık değil, ona aşırı yakın olmak (c15k201)
- BENZERLİK-PERDESİ: art arda gelen benzer hâllerin her an yeniden yaratılışı görünmez kılması (c16k208)
- ŞAHİT-HÂKİM ÖZDEŞLİĞİ: hükmü verenin aynı zamanda hükmün konusuna şahit olanla aynı olması (c16k208)
- ORTAKLIK-DARLIĞI: aynı alanın ortak sayılmasıyla genişliğin daralması, sayının tek ya da çift oluşunun hükmü (c16k212)
Bunlarla ne yapacağız?
Şimdilik hiçbir şey yapmadık. Hangilerinin okumaya değer olduğuna birlikte karar vereceğiz; seçilenler öteki biçimler gibi önce Dost'un kendi sözleriyle, sonra fizik kaynaklarıyla ele alınır.