Sırlı anlatımlar: Fütûhât, Cilt XVI

c16k207-01

Marifet ilmine özgü

Allahı birleyenler (gerçekte) O'nu O'nunla birleyenlerdir.

İşaret: gerçekte O'nu O'nunla birleyenler

Tevhidin kim tarafından, neyle yapıldığı.

c16k207-02

Sır diye adlandırıyor Marifet ilmine özgü

Senin zahirin O'nun bâtını senin bâtının O'nun zahiridir.

İşaret: ilahi surette yaratılmış insan

Hak ile insan arasında zâhir ve bâtının karşılıklı durumu (ayna örneği).

c16k207-03

Marifet ilmine özgü

Çokluk varlıkta/gerçekte değil, nispet ve hükümlerdedir.

İşaret: bu zikir kendisini söyleyene şunu kazandırır

500. bölümde zikrin kazandırdığı bilgilerin ortak sonucu olarak çokluğun nerede durduğu.

c16k208-01

Sır diye adlandırıyor

Benzerlerin perdeleri engeller, / O'nun her an yeniden yarattığı gerçeğini.

İşaret: Benzerlerin perdeleri engeller

Her an yeniden yaratmanın benzerlik perdesiyle görünmemesi.

c16k208-02

Açıklamamayı seçiyor

Hâkim şahidin aynı iken, geride hayret hali kalır: Hâkim bilgisine göre mi hüküm verecektir, ya da vermeyecek midir?

İşaret: geride hayret hali kalır

Hâkimin şahit olduğu durumda hükmün neye göre verileceği sorusu cevapsız bırakılıyor.

c16k208-03

İşaretle söylüyor Uyarıyor

İçinde bulunulan yerin hükmü, bu düstur hakkında ima ettiğimiz hususta seni perdelemesin.

İşaret: ima ettiğimiz

501. bölümde okuyucuya, ima edilen husus karşısında yerin hükmüyle perdelenmemesi söyleniyor.

c16k208-04

Ehline mahsus Uyarıyor

Hikmeti ehlinden başkasına vermeyin, hikmete zulmetmiş olursunuz; ehline vermezlik etmeyin, onlara zulmetmiş olursunuz.

İşaret: ehlinden başkasına vermeyin

Hikmetin kime verileceğine dair hadis.

c16k208-05

Ehline mahsus Marifet ilmine özgü

Bu zikir… öyle bir bilgi kazandırır ki, o bilgi aynı zikri düstur edinmemiş… tarafından bilinemez

İşaret: zikri düstur edinmemiş … tarafından bilinemez

501. bölümde zikrin kazandırdığı, zikri edinmeyenlerce bilinemeyen bilgi.

c16k209-01

Marifet ilmine özgü İşaretle söylüyor

Perdesinin ardından isimler ortaya çıktı / Keşifle onları kendi ismim olarak gördüm.

İşaret: Keşifle

508. bölümün açılış şiiri: perdenin ardından çıkan isimlerin keşifle görülmesi.

c16k209-02

Sır diye adlandırıyor

senden dolayı kendimi senden perdeledim

İşaret: Allah kendini kuldan perdeliyor

Allah'ın kendini kuldan perdelemesi.

c16k209-03

Marifet ilmine özgü Ehline mahsus

Kim bu zikri düstur edinirse, Allah bu dünyada Hz. Musa'nın dağına tecelli ettiği gibi kendisine tecelli eder fakat onu parçalamaz.

İşaret: bu zikri düstur edinirse

507. bölümde zikri edinene tecellînin parçalamadan gerçekleşeceği vaadi.

c16k210-01

Tarif edilemez diyor Marifet ilmine özgü

Mesela Allah adı mertebeyi gösterirken hüviyet başka bir şeyi göstermemek üzere sadece zâtı gösterir.

İşaret: hüviyet … sadece zâtı gösterir

İsim ile hüviyet arasındaki ayrım: isim mertebeyi, hüviyet yalnız zâtı gösterir.

c16k210-02

Tarif edilemez diyor Sır diye adlandırıyor

Allah O'nu bildiğini iddia eden herkes için gayb kalır. Öyle ki Allah ilâhî isimler için bile gayb olmuştur.

İşaret: gayb kalır

Allah'ın bilindiği iddiasına karşı gaybda kalışı.

c16k210-03

Marifet ilmine özgü

Kim tenzih ederse teşbih etmiştir.

İşaret: Kim tenzih ederse teşbih etmiştir

511. bölümde tenzih ile teşbihin ilişkisi.

c16k211-01

Sır diye adlandırıyor Marifet ilmine özgü

Buradaki durum, gerçekte delildeki kuşkudur. Öyle olmasaydı rab kuldan ve Hak halktan ayrışmazdı.

İşaret: delildeki kuşku

Rab ile kul, Hak ile halk arasındaki ayrışmanın delildeki kuşkuya bağlanması.

c16k211-02

Ehline mahsus

çünkü onu zikreden rahmettir, yoksa kendisi rahmeti zikretmiş değildir!

İşaret: ancak bu zikrin sahibi ayırt edebilir

Hızır kıssasındaki iki rahmetin (rahmet ve bilgi) yalnız zikrin sahibince ayırt edilebileceği; zikredenin rahmet olduğu.

c16k211-03

Sır diye adlandırıyor Marifet ilmine özgü

Allah kendisiyle senin arana sebep, nispet ve âdet perdelerini çekmiş, onları — senin fark etmediğin yönden — kendisinin suretleri kılmıştır.

İşaret: senin fark etmediğin yönden

Perdelerin arkadakini gizlerken aynı zamanda onun sureti olması.

c16k211-04

Marifet ilmine özgü

Sen olmasaydın, imkânsız vacibe ve vacip imkânsıza tesir ederdi. Sen ortadan kalkmayan ve aşılamayan bir sınırsın.

İşaret: Sen ortadan kalkmayan ve aşılamayan bir sınırsın

İnsanın vâcib ile muhâl arasında iki ucu birleştiren sınır olması.

c16k211-05

Açıklamamayı seçiyor

Acaba kendi nedeniyle gizli olan var mıdır, yoksa bir şey göreceli olarak mı gizlidir?

İşaret: soru bırakıyor

Gizliliğin zâtî mi izâfî mi olduğu sorusu açık bırakılıyor.

c16k212-01

Sır diye adlandırıyor Açıklamamayı seçiyor Ehline mahsus

Bu zikir sahibine öyle garip bir sırrı daha öğretir ki o sır doruklarda gizlenmiş, satır aralarına ve içlerine yazılmış bir sırdır.

İşaret: gizlenmiş, satır aralarına … yazılmış bir sırdır

517. bölümde zikir sahibine öğretilen, doruklarda gizli, satır aralarına yazılmış sır.

c16k212-02

Sır diye adlandırıyor Tarif edilemez diyor

İlahi hüviyet tecelli ederken Hak'tan gayb kalan yöndür. Başka bir ifadeyle hüviyet tecelli eden suretin ruhudur.

İşaret: gayb kalan yön

Hüviyetin, tecellî ederken gayb kalan yön ve suretin ruhu olarak tarifi.

c16k212-03

Sır diye adlandırıyor

Öyleyse er-Rahman ismi hacibü'l-huccâb, yani perdedarların perdedarıdır. İsm-i a'zam'ın önünde itiraz edecek kimse bulunmaz.

İşaret: perdedarların perdedarı

Er-Rahman isminin perdedarların perdedarı oluşu ve ism-i a'zam.

c16k212-04

Açıklamamayı seçiyor

Bu nedenle Allah onlar hakkındaki bilgisini 'Duymadıkları halde duyduk diyenler gibi olmayın' diyerek gizlemiştir.

İşaret: bilgisini … gizlemiştir

Kimin gerçekten duyduğuna dair Allah bilgisinin açıklanmaması.

c16k213-01

Tarif edilemez diyor Uyarıyor

Allah'ın zâtı hakkında düşünme, bilinemez O / Kapının ardından gördüğüne sarıl sen.

İşaret: bilinemez O

521. bölümün açılış şiiri: zât hakkında düşünmenin yasaklanması.

c16k213-02

Sır diye adlandırıyor

Kendisiyle ortaya çıkan özellik ve sıfatlarla / Onlar zâtın perdesi ve perdenin ta kendisi.

İşaret: zâtın perdesi ve perdenin ta kendisi

Sıfatların hem zâtın perdesi hem perdenin kendisi olarak tarifi.

c16k213-03

Marifet ilmine özgü

'Hakkı söyleyen kitap bizim katımızdadır' âyetinde belirtilen kitap sensin.

İşaret: kitap sensin

522. bölümde âyetteki kitabın insan olarak okunması.

c16k213-04

Marifet ilmine özgü Açıklamamayı seçiyor Ehline mahsus

Allah onun makamının elde ettiği marifeti örteceğini söylemiştir.

İşaret: marifeti örteceğini

Makamın kazandırdığı marifetin örtülü kalması; ancak aynı makamdan korkanın tanıması.

c16k213-05

İşaretle söylüyor Açıklamamayı seçiyor

Bölüm bir de İbn Arabî'nin kendisinin “en garip soru” diye işaretlediği bir yere giriyor: sonsuz olan kelimeler arasında nasıl derecelenme olabilir (özet)

İşaret: en garip soru; işaretleyip bırakıyor

Sonsuz kelimeler arasında derecelenmenin nasıl olabileceği sorusu çözülmeden bırakılıyor.

c16k214-01

Marifet ilmine özgü

526. bölüm, keşif yoluyla bilinen yükümlülük organlarını sayıyor: kalp, kulak, göz, dil, el, mide, cinsel organ, ayak. (özet)

İşaret: keşif yoluyla bilinen

Yükümlülük organlarının sayısı keşifle bilinen bilgi olarak veriliyor.

c16k214-02

Sır diye adlandırıyor

Varlık olmasaydı, hikmetin sırrı olmasaydı / Âlemde varlıklar ortaya çıkmazdı.

İşaret: hikmetin sırrı

525. bölümdeki şiirde hikmetin sırrı anılıyor.

c16k215-01

Marifet ilmine özgü

Bir vakıada Allah ona bu âyeti okudu; anlam açıldı. (özet)

İşaret: vakıa

529. bölümde İbn Arabî'nin bir vakıada âyetin anlamının açılması.

c16k215-02

Ehline mahsus

Allah'ın eşyayı ihata etmesi bizdeki zevk bilgisinin benzeridir.

İşaret: zevk bilgisi

Allah'ın eşyayı ihatası zevk bilgisiyle ilişkilendiriliyor.

c16k215-03

Marifet ilmine özgü Sır diye adlandırıyor

Allah bana 'günah' denilenin terk olduğunu, terkin ise la-şey, yani hiç olduğunu öğretti.

İşaret: Allah bana … öğretti

Günahın ontolojik statüsü: Allah'ın doğrudan öğrettiği bilgi olarak terk ve la-şey.

c16k215-04

Sır diye adlandırıyor Ehline mahsus

Mümin imanla surete ruh üfler ve o suret kendisini yapandan başkasının göremeyeceği bir hayata kavuşur.

İşaret: kendisini yapandan başkasının göremeyeceği

Amelin suretine ruh üflenmesi; namazın sırrının amelin suretine ruh üflenmesinde olduğu bölüm özeti.

c16k216-01

Açıklamamayı seçiyor Ehline mahsus

Büyük veliler, kendilerini göstermeyen gizli kimselerdir; onlarla sıradan insanlar arasında fark görünmez.

İşaret: gizli kimselerdir

Büyük velilerin gizliliği ve kerametin tuzak olma ihtimali.

c16k216-02

Marifet ilmine özgü

Kalem suresini bir rüyada ilahi bir tenezzülle okudu ve sureden nebevi bir miras aldı (özet)

İşaret: rüyada … miras

534. bölümde İbn Arabî'nin rüyada Kalem suresini okuması ve miras alması.

c16k216-03

Marifet ilmine özgü Ehline mahsus

Arif kul ahirette sürekli yaratıcı olur.

İşaret: Arif kul

Cennette ârifin akla gelen yaratma düşüncesinin gerçekleşmesi.

c16k217-01

Sır diye adlandırıyor Açıklamamayı seçiyor

Dost kader sırrının 'bütün âlemden gizlenmiş' olduğunu söylüyor ve ekliyor: 'bundan daha açık bir husus ve kula daha yakın bir şey yoktur.' (özet)

İşaret: kader sırrı … bütün âlemden gizlenmiş

Kader sırrının gizliliği ve aynı zamanda kula yakınlığı.

c16k217-02

Sır diye adlandırıyor Marifet ilmine özgü

'Bilgi maluma tabidir.'

İşaret: Bilgi maluma tabidir

538. bölümde kader sırrının dayanağı olan ilke.

c16k217-03

Marifet ilmine özgü

Hz. Peygamber'in suretine başkası giremez (özet)

İşaret: rüyada Hz. Peygamber'i görme ayrımı

Rüyada Hz. Peygamber'i görmenin güvenilirliği, Hakk'ın her suretteki tecellîsinden ayrılıyor.

c16k217-04

Ehline mahsus Marifet ilmine özgü

Allah ona bizim ölçümüzce tecelli etti ve güç yetiremedi.

İşaret: Ebu Yezid'in açıklaması

Hak'kı gördüğünü söyleyen adamın ölümü ve Ebu Yezid'in açıklaması.

c16k217-05

Marifet ilmine özgü

Sabırla şeriat üzere devam edenin yanına, Dost'a göre Hz. Peygamber mutlaka çıkar — rüyada ya da keşifte. (özet)

İşaret: keşifte

540. bölümde sabırla devam edene Hz. Peygamber'in rüyada ya da keşifte çıkması.

c16k217-06

Tarif edilemez diyor

'Hal ile açıklamak söz ile açıklamaya göre daha tam, ölçülü ve etkindir.'

İşaret: hal ile açıklamak

537. bölümde hâl ile açıklamanın söz ile açıklamaya göre durumu.

c16k219-01 · s. 180-186

İşaretle söylüyor Ehline mahsus

Dost işari bir katman açıyor: Allah kula 'şah damarından daha yakın'dır. Bölüme göre zahiri okuma bu âyette kınama görürken, aynı âyeti mertebeden okuyan ehli övgü görür. (özet)

İşaret: işari bir katman

'Zikrimizden yüz çevirenden sen de yüz çevir' âyetinin mertebeden okuyan ehline göre övgü taşıması.

c16k220-01 · s. 187-194

Ehline mahsus

Bu iki tecelli türünü birbirinden ayırt edebilmek ancak ikisini de 'tatmış olana' mümkündür — kıyas veya bilgi yoluyla değil. (özet)

İşaret: tatmış olana

Suri tecelli ile beka istidadı gerektiren tecellinin ayırt edilmesi.

c16k220-02 · s. 187-194

Ehline mahsus

Seçkinler ise tahayyül mertebesini bildikleri gibi sıradan insanların zevk edemediği başka bir şeyi ona eklerler.

İşaret: sıradan insanların zevk edemediği başka bir şey

Sühreverdî'nin 'müşahede ile konuşmayı birleştirdim' sözü üzerine tahayyül mertebesi ve seçkinlerin zevki.

c16k220-03 · s. 187-194

Ehline mahsus

Kınamayı reddeden, gerçek bir zevk sahibi değil, kıyas yoluyla yürüyendir; çünkü kınamayı kimin hangi maksatla gönderdiğini bilmez. (özet)

İşaret: gerçek bir zevk sahibi

Arife tecelli sebebiyle gelen kınanmanın kabulü ve zevk sahibi ile kıyas yolunun ayrımı.

c16k221-01 · s. 194-201

Açıklamamayı seçiyor Uyarıyor

Muhammed ümmetine duyduğum şefkat nedeniyle kıyamete kadarki kutupların adlarını zikretmedim.

İşaret: kutupların adlarını zikretmedim

Zamanın kutuplarının adlarının bilerek sayılmaması ve gerekçesi.

c16k222-01 · s. 226

Ehline mahsus

Bu makam çetin bir makamdır, şimdiye kadar o makama müşahede yoluyla ulaşan kimse görmedim.

İşaret: çetin bir makam

es-Selâm mertebesinde cahilin hitabında 'selam' demesinin makamı.

c16k222-02 · s. 226

Açıklamamayı seçiyor

Bu nedenle Allah'a misaller vermemiz bize yasaklanmıştır. Hâlbuki Allah misaller verir, çünkü O bilir, biz bilmeyiz.

İşaret: misaller vermemiz bize yasaklanmıştır

Allah'a misal verme yasağı.

c16k222-03 · s. 227

Açıklamamayı seçiyor

Bize göre Allah'ın zatı hakkında konuşmak yasaktır.

İşaret: konuşmak yasaktır

Zât hakkında konuşmanın yasaklığı (es-Selâm mertebesinin kapanışı).

c16k222-04 · s. 229

Marifet ilmine özgü

Allah beni kendisi hakkında tefekkür etmekten korudu. O'nu ancak kendi sözü, haberi ve şahitliğinden öğrendim

İşaret: O'nu ancak kendi sözü, haberi ve şahitliğinden öğrendim

el-Mü'min mertebesinde Dost'un Allah'ı yalnız Allah'ın haberinden öğrenmesi.

c16k222-05 · s. 241

Marifet ilmine özgü

Bu mertebeyi hakka'l-yakin öğrendiğimizde onun kendileriyle Allah'a dua ettiğimiz esma-i hüsna'dan başka bir şey olmadığını gördük.

İşaret: hakka'l-yakin öğrendiğimizde

Ceberût mertebesinin esmâ-i hüsnâdan ibaret olduğunun hakka'l-yakin bilinmesi.

c16k222-06 · s. 262

Ehline mahsus

Hak bana -hamdolsun- bu isimde hiç tecelli etmedi, onu başka birisinin aynasından gördüm.

İşaret: başka birisinin aynasından gördüm

el-Kâhir/el-Kahhâr isminde Dost'un tecelli almayışı.

c16k222-07 · s. 268

İşaretle söylüyor Sır diye adlandırıyor

Bu konu aşina olunmayan bir meseledir ve ona hakkıyla sadece biz dikkat çektik, konuyu ayrıntılı olarak açıkladık.

İşaret: aşina olunmayan bir mesele

el-Vehhâb mertebesinde vehb sahibinin niyetinin Hakkın âlemi var ederkenki maksadı olması.

c16k222-08 · s. 277

Marifet ilmine özgü

Mana fethinin, Hakkın hüviyetinin kulun özellikleri hâline geldiği kişinin Allah hakkında elde ettiği bilgi olduğunu söylüyor (s. 277). (özet)

İşaret: mana fethi

el-Fettâh mertebesinde fethin suret, mana ve berzah yönleri; mana fethi.

c16k222-09 · s. 278

Marifet ilmine özgü

bu mertebede alimler üç kısma ayrılır: Bir kısmının bilgisi onun Zatıyken ikincisi ise bilgisi verilmiş olan (mevhüb), üçüncüsü ise bilgisini kendisi tarafından kazanandır.

İşaret: bilgisi verilmiş olan (mevhüb)

el-Âlim mertebesinde Zât bilgisi, vehbî bilgi ve kesbî bilgi ayrımı (vehbî bilgiye Efrâd ve Hızır örnek, s. 279).

c16k222-10 · s. 315

Sır diye adlandırıyor

Söz konusu sır eşya hakkında ancak eşyayla hüküm verileceğidir.

İşaret: sır

el-Hakem mertebesinde hakikatini müşahede edenin öğrendiği kaderin sırrı.

c16k222-11 · s. 325

Sır diye adlandırıyor

Bütün bu durumlarda varlık birdir. Bundan daha latif ve sırlı bir şey olabilir mi?

İşaret: latif ve sırlı

el-Latîf mertebesinde buhar, bulut ve gölge örnekleriyle varlığın birliği.

c16k222-12 · s. 326

Ehline mahsus

Bu mertebe kendisinde ahlakım için bol nasip elde ettiğim bir mertebedir. Gördüğüm hiç kimse ayağını benim koyduğum gibi o mertebeye koymamış ya da koymuş ise de ben görmedim.

İşaret: ayağını benim koyduğum gibi

el-Latîf mertebesinde Dost'un kendi nasibi.

c16k222-13 · s. 377

Marifet ilmine özgü

Allah ehlinin kendilerine ihsan edilen marifetleri nimeti anmak kabilinden dile getirdiğini aktarıyor (s. 377). (özet)

İşaret: marifetleri nimeti anmak kabilinden

el-Mucîb mertebesinde 'Rabbinin nimetini söyle' âyeti ve marifetlerin dile getirilmesi.