Sırlı anlatımlar: Fütûhât, Cilt III

c3k29-01 · s. 17-18

Marifet ilmine özgü Ehline mahsus

keşif ehlinin görüş birliğine vardığı kısım

İşaret: keşif ehlinin görüş birliği

Cennet derecelerinin sayısı ve Allah'ı bilmenin iki yolunun (keşif, akli kanıt) bulunması (s. 19).

c3k29-02 · s. 20

Marifet ilmine özgü Tarif edilemez diyor

her bir şahıs, bütünüyle göz, bütünüyle kulak haline döner

İşaret: bütünüyle göz, bütünüyle kulak

Beyaz Kesîb'te rü'yet sahnesinde nurun kişiye nüfuzu.

c3k29-03 · s. 29-30

Sır diye adlandırıyor Marifet ilmine özgü

Ben, kendim bakımından, özü gereği Bir'im. Mümkünler, mutlaklığım bakımından beni değil, sadece benim mertebemi talep eder... İlâhi isimler bana değil, mertebeye aittir

İşaret: Ben, kendim bakımından, özü gereği Bir'im

İsimlerin meclisinde mukaddes zâtın mümkünlerin talebine cevabı.

c3k29-04 · s. 30

Sır diye adlandırıyor Marifet ilmine özgü

Bir tek el-Vâhid ismi bunun dışındadır, el-Vâhid sadece bana aittir.

İşaret: el-Vâhid sadece bana aittir

İlahî isimlerin mertebeye ait olması ve el-Vâhid isminin istisnası.

c3k29-05 · s. 35

Marifet ilmine özgü

Allah'ın kendi katından rahmet verdiği ve bilgi öğrettiği birini gördüğüm için Allah'a hamd olsun

İşaret: kendi katından rahmet verdiği ve bilgi öğrettiği

İbn Rüşd'ün, Dost'un araştırma ve okuma olmaksızın Allah ile yalnız kalarak edindiği bilgiye tanıklığı.

c3k29-06 · s. 45-47

Marifet ilmine özgü

Kelime-i tevhid altı mertebeden söylenir: nefsiyle (Hakkın tecellisinden, zat tevhidi), sıfatıyla, Rabbiyle (Hakkın varlığın aynısı olduğunu görerek), Rabbinin niteliğiyle, haliyle ve hükmüyle; Dost'a göre bu sınıfların hepsi iman ile nitelenmez. (özet)

İşaret: nefsiyle, sıfatıyla, Rabbiyle

Kelime-i tevhidin söyleyiş mertebeleri.

c3k30-01 · s. 51-53

Açıklamamayı seçiyor Sır diye adlandırıyor

Meshte bir sır var ki, açıklayamam, eklemlerim ve hatta her yanım kesilse.

İşaret: açıklayamam

Açılış kasidesinde mesh hakkındaki sır.

c3k30-02 · s. 65-66

Ehline mahsus Marifet ilmine özgü

Dost insanları üçe ayırır: çoğunluk yalnızca şeriatın zâhirini bilir; Allah yolunun ehli zâhir ve bâtını birlikte görür, her zâhir hükmün bir bâtınî uzantısı olduğunu bilir; bâtınîler ise zâhiri terk edip yalnız bâtını kullanır. (özet)

İşaret: Allah yolunun ehli

Şeriatın zâhir ve bâtın hükmü karşısında üç grup.

c3k30-03 · s. 65-66

Açıklamamayı seçiyor

Dost, ömrü yeterse şeriatın tüm zâhir meselelerini ve her birinin bâtınî hükmünü ele alacak büyük bir kitap yazmayı düşündüğünü, Fütûhât'ta ise yalnız beş temel ibadeti ele almayı seçtiğini söyler. (özet)

İşaret: ömrü yeterse

Bâtınî hükümlerin tamamının bu kitapta verilmemesi.

c3k30-04 · s. 63-64

Açıklamamayı seçiyor

Dost, sorumlu sekiz organa dair ayrıntıları kendi kitabı Mevâkiu'n-nücûm'a havale eder: 'kitap hocaya muhtaç bırakmaz, hoca kitaba muhtaçtır'. (özet)

İşaret: kitap hocaya muhtaç bırakmaz

Organlara dair ayrıntının bu yerde açılmayıp başka kitaba bırakılması.

c3k30-05 · s. 59-61

Marifet ilmine özgü Uyarıyor

Bu suları ayırt edemezsen, kötü mizaç sahibi olduğunu bilmelisin.

İşaret: ayırt edemezsen

Yağmur suyunun şer'î-ledünnî ilme, nehir suyunun akılcı/fikrî ilme benzetilmesi.

c3k31-01 · s. 102

İşaretle söylüyor

Her yaratılışın kendine yaraşır bir temizliği vardır.

İşaret: Anlayınız!

İki mestin beden ve ruh yaratılışına işaret etmesi; Dost ayrıntıyı açmaz.

c3k31-02 · s. 98-99

Marifet ilmine özgü

Hak, kendisi nedeniyle, zâtı tenzih edilendir, yoksa kulun tenzihi nedeniyle tenzih edilmiş değildir.

İşaret: Hak, kendisi nedeniyle, zâtı tenzih edilendir

Mestin perde olması ve kulun tenzihinin sonucunun kula dönmesi.

c3k31-03 · s. 102-104

Tarif edilemez diyor Marifet ilmine özgü

Bâtın, bâtın olmak nedeniyle taşıdığı celal özellikleriyle bilinmeyi uzaklaştıran bir yerdir

İşaret: bilinmeyi uzaklaştıran

Mestin üstü ve altı meshinin el-Bâtın ve ez-Zâhir isimlerine bağlanışı.

c3k31-04 · s. 104-106

Açıklamamayı seçiyor İşaretle söylüyor

Deri kaplı mest, insanlar Allah katındaki mertebesini fark etmesin diye kendini mübahlarla örten melâmet ehli veliyi temsil eder. (özet)

İşaret: kendini mübahlarla örten

Melâmet ehline işaret.

c3k31-05 · s. 106-109

Marifet ilmine özgü Uyarıyor

Şeriatın zâhiri... tevhit hükmünün hakikati üzerindeki bir örtüdür.

İşaret: örtüdür

Yırtık mest örneğinde şeriat ile tevhid hakikatinin ilişkisi; Dost böyle bir tevhit anlayışından uzak durulmasını ister.

c3k31-06 · s. 113-118

Sır diye adlandırıyor Marifet ilmine özgü

Bu makam, hayret makamıdır.

İşaret: hayret makamı

Âlemde kızılacak hiçbir fiil görmeyen kişinin hali.

c3k32-01 · s. 147-148

Marifet ilmine özgü Tarif edilemez diyor

Allah'ın izzetine yemin olsun ki, Hakkı -bilebilirsen- O'ndan başka bir şey vasıtasıyla bilemezsin.

İşaret: Hakkı -bilebilirsen- O'ndan başka bir şey vasıtasıyla bilemezsin

Arafat'ta marifetin bir, Müzdelife'de bilginin iki meful alması; Hakkı Hak vasıtasıyla bilmek.

c3k32-02 · s. 147-148

Marifet ilmine özgü İşaretle söylüyor

Arafat'ta durmak, öncüller kurup Allah hakkında teorik bilgi elde etme yolunu bırakıp bilgiyi doğrudan el-Vâhib'in ihsanından almaya işaret eder; Arafat'ta marifet tek meful alırken Müzdelife'de (cem mertebesi) bilgi iki meful alır. (özet)

İşaret: doğrudan ilahi ihsandan

Arafat ve Müzdelife'nin bâtınî okuması.

c3k32-03 · s. 136

Ehline mahsus İşaretle söylüyor

muhakkik bilginin farkına varabileceği

İşaret: muhakkik bilginin farkına varabileceği

Deve etinin şeytan güruhu sayılması ve es-Sabûr ismiyle ilişkisi; Dost konuyu muhakkik bilginin fark edebileceği bir mesele olarak sunar.

c3k32-04 · s. 154-156

Marifet ilmine özgü Ehline mahsus

her tuzakla aldatan — farkında olunmaksızın — Allah'tır.

İşaret: her tuzakla aldatan — farkında olunmaksızın — Allah'tır

İblis'in dürtüsü ve tövbe; Dost bu gözlemi daha önce kimsenin dile getirdiğini görmediğini söyler.

c3k32-05 · s. 163-164

Marifet ilmine özgü Tarif edilemez diyor

Kısım, kulun ulaşabileceği son noktanın 'mutlak varlığın heyulasında sınırlı bir suret olmak' olduğu, bundan öte tek mertebenin yokluk olduğu ve 'yokluk ise suret kabul etmez' cümlesiyle kapanır; ârif her nefeste yolculuktadır, Allah'ı bilenler bunu müşahede eder. (özet)

İşaret: yokluk ise suret kabul etmez

Cünüb ve mescit bâbının sonunda ârifin yolculuğu ve kulun ulaşabileceği son nokta.

c3k33-01 · s. 169-170

Marifet ilmine özgü İşaretle söylüyor

kelamını okuyanı, cünüb kul değil, Haktır.

İşaret: cünüb kul değil, Haktır

Cünübün Kur'an okumasının bâtınî okuması: Kur'an'a Hakkın kendi kelamı olarak bakış.

c3k33-02 · s. 194

Marifet ilmine özgü

Tecelli tekrarlanmadığı gibi bu temizlik de tekrarlanmaz. Hatta her tecelliye ait bir temizlik vardır. Öyleyse her namaz için de bir teyemmüm gerekir.

İşaret: Tecelli tekrarlanmadığı gibi

Teyemmümü bozan şeyler bâbında tecellinin tekrarlanmaması.

c3k34-01 · s. 207-209

Açıklamamayı seçiyor Ehline mahsus Uyarıyor

öyle sırlar vardır ki ancak ehline şifahen aktarılabilir

İşaret: ancak ehline şifahen aktarılabilir

Bütün hayvanların idrarı ve necasetin nispet olması konusunun sonunda; kitabın herkesin eline geçebileceğini hatırlatan söz.

c3k34-02 · s. 202-204

Marifet ilmine özgü Ehline mahsus

Gelişmeyi ve duyumsamayı vasıtaya değil doğrudan Rabbine bağlayan, aslı müşahede etmekle kendinden ve vasıtalardan fâni olmuş kişi için hiçbir şey ölü sayılamaz; çünkü böyle biri Hakkın kendisinin gözü ve kulağı olduğunu görür. (özet)

İşaret: kendinden ve vasıtalardan fâni olmuş

Ölü sayılan şeyin parçaları (kemik, tüy) bâbının bâtınî okuması.

c3k34-03 · s. 207-209

Marifet ilmine özgü

Dost, başlangıç döneminde kendisinin de taşların tesbihini duyduğunu aktarır; bu âdetin aşıldığı istisnalar peygamberler ve sahabedir. (özet)

İşaret: başlangıç döneminde

Her şeyin Allah'ı tesbih etmesi; duyulmayan tesbih.

c3k34-04 · s. 218

Marifet ilmine özgü Tarif edilemez diyor

Hak bunun anlamını sana bildirirse temizlenmen kesinleşmiş bir bilgiden doğar, bildirmezse yaptığın şey 'kulluk' diye adlandırılır

İşaret: Hak bunun anlamını sana bildirirse

Anlamı bilinmeyen şeylerin temizliğinin yalnız Allah ve Peygamberin belirlediğine bağlı olması.

c3k35-01

Sır diye adlandırıyor

Nasıl olmaz ki! Hakkın sırrı, onun imamıdır

İşaret: Hakkın sırrı, onun imamıdır

Açılış kasidesinde namaz kılanın imamı.

c3k35-02

İşaretle söylüyor

Bu yol için kayıtsız Mutlak Halvet diye bir bölüm ayırdık.

İşaret: Mutlak Halvet

Öğle vaktinin bâtınî yorumunun sonunda Mutlak Halvet bahsine işaret; Dost kendinden önce bunu yazan olmadığını söyler.

c3k35-03

Marifet ilmine özgü Ehline mahsus

Sürekli huzur içindeki ârif ne belirli ne belirsiz vakte sahiptir, 'vaktin sahibi'dir; kâmil ârif her nefeste kendisine özgü bir ismin tecellisinden yeni bir bilgi elde eder. (özet)

İşaret: vaktin sahibi (sahibü'l-vakit)

Ârifin vakit karşısındaki durumu.

c3k35-04

Marifet ilmine özgü İşaretle söylüyor

Beni ilim mevkıfında durdurdu ve dedi ki: Ey kulum! İlmin emrine girme.

İşaret: ilim mevkıfı

Niffari'nin el-Mevâkıf ve'l-Muhâtabât'ından vakfe (iki makam arasındaki duruş) bahsinde aktarılan söz.

c3k35-05

Sır diye adlandırıyor Ehline mahsus

perdelerle çevrelenmiş sırların ve gizli bilgilerin sahipleri olan âşıkların namazı

İşaret: sırların ve gizli bilgilerin sahipleri

Gayb âleminin karşılığı olarak yatsı namazı.

c3k35-06

Tarif edilemez diyor Uyarıyor

Allah hakkında örnekler vermeyiniz

İşaret: örnekler vermeyiniz

Nûr ayetinde 'göklerin ve yerin nuru' ifadesi ve kandil benzetmesi.

c3k36-01

Tarif edilemez diyor

Söyleyin bana, söyleyin! Ben, Allah hakkında hayrete düştüm!

İşaret: hayrete düştüm

Zaruret vakitleri bâtınî okumasının kapanışı: kâfirin perdeli oluşu ve 'başka' diye bir şeyin bulunmaması.

c3k36-02

Marifet ilmine özgü

Sana göründüğünde, seninle konuşmamış demektir. Konuştuğunda ise görünmemiştir.

İşaret: Sana göründüğünde

Güneş doğarken ve batarken tecelli ve fenâ; tepe noktasında nurun nura girmesi.

c3k36-03

Sır diye adlandırıyor

kader sırrı

İşaret: kader sırrı

Kıblenin sınırlanması, kulun seçiminin zorunluluğu ve Allah'ın yalnız mümkün bakımından, selb yoluyla bilinmesi.

c3k36-04

Tarif edilemez diyor Uyarıyor

Allah'la ilgili konuların en çetinlerinden biri

İşaret: en çetinlerinden biri

Kâbe'de namaz bâbında organları Hak olan kulun hali hadisi; bunun geçici bir durum olmadığı.

c3k36-05

Marifet ilmine özgü

Sen, O'ndan çıktığını zannedersin. Gerçekte ise, ancak O'na yönelmişsindir. O, senin ardından seni ihata eder.

İşaret: zannedersin

Bakara 2:149 ayetinin bâtınî okuması.

c3k36-06

Açıklamamayı seçiyor Uyarıyor Sır diye adlandırıyor

Avret bâtınen 'örtülmesi gereken ilahi sır'dır: her akıl sahibi, açıklanması bilgisiz ve akılsız kişileri en yüce makama karşı saygısızlığa sevk edecek sırrı örtmelidir; 'Allah dördüncüleridir', 'şah damarından yakınız', 'ben onun görmesi olurum' gibi ifadeler doğru anlaşılmazsa yanlış sonuçlara sevk edebilecek sırlardır. (özet)

İşaret: açıklanması saygısızlığa sevk edecek sır

Avreti örtmenin bâtınî yorumu.

c3k36-07

Açıklamamayı seçiyor Ehline mahsus

'Acıktım beni doyurmadın' hadisinin iki gizlenme biçimi anılır; Dost, bilgin olanın bu iki yorum arasındaki farkı bilgisine göre sakladığını, sıradan insanın ise daha kolay kavranan yorumla yetindiğini söyler. (özet)

İşaret: bilgisine göre sakladığını

Hadiste Allah'ın hasta ve aç kulla ilişkisinin iki yorumu.

c3k36-08

Açıklamamayı seçiyor Ehline mahsus

Namazda kuldan çıkan fiillerle namaz kılanın aslında Hak olduğunu gören kimseye göre, avret yerlerini örtmek namazın farzlarındandır, çünkü böyle bir sır sıradan insanlara gösterilmez. (özet)

İşaret: böyle bir sır sıradan insanlara gösterilmez

Namazda avret mahallini örtmenin bâtınî okuması.

c3k36-09

Marifet ilmine özgü

Davetçi, Hakkın kendisiyle Hakka çağırdığı ilahi isim olabilir.

İşaret: ilahi isim olabilir

Ezanın şartlarının bâtınî okumasında müezzinin bir ismin görünüşü olarak okunabilmesi.

c3k37-01

Ehline mahsus Marifet ilmine özgü

Şeriat sözel bir ibadette aynı anlama sahip kelimeler içinden belirli bir lafzı seçmişse, Allahı bilenlere göre, eş anlamlı lafızlar içinden söz konusu lafza özgü başka bir anlamı gözetmiş ve kast etmiştir.

İşaret: Allahı bilenlere göre

Tekbir lafzının seçilmiş olmasındaki, bilinse de bilinmese de gözetilen özel anlam.

c3k37-02

Marifet ilmine özgü Ehline mahsus

Tekbirin zorunluluğu insanın kendisini görmesine bağlanır; Allah'tan başkasını görmeyenler (fenâ hâli) ile isimlerin mertebe farkını görenler ayrılır, ikincisinde tekbir kaçınılmaz olur. (özet)

İşaret: Allah'tan başkasını görmediğini iddia edenler; fenâ hali

Tekbir ile fenâ ve isimlerin mertebelerini görme hâli arasındaki ilişki.

c3k37-03

Marifet ilmine özgü

huzura ulaşmak bir bilgi olmadıkça geçerli değildir

İşaret: bilgi olmadıkça geçerli değildir

Namazdaki huzurun ilahî bilgiye bağlı oluşu.

c3k37-04

Marifet ilmine özgü Tarif edilemez diyor

Allah, kendisini akıldan hareketle kabul edemeyeceğimiz bazı niteliklerle nitelemiştir.

İşaret: akıldan hareketle kabul edemeyeceğimiz

Aklın tek başına kabul edemeyeceği, Allah'ın kendini nitelediği özellikler ve peygamberin bildirdiği bilgi.

c3k37-05

Ehline mahsus Marifet ilmine özgü

senden sana sığınırım

İşaret: senden sana sığınırım

Eûzü'deki sığınmanın en yüksek mertebesi: sığınanın ve sığınılanın O olması (arif).

c3k37-06

Marifet ilmine özgü

kul yükselir, Hak onun dili haline gelir ve Hak kendi kelamını kula okur

İşaret: Hak onun dili haline gelir

Fâtiha sonunda 'âmin' ile kulun yükselişi ve Hakkın kulun dili olması.

c3k38-01

İşaretle söylüyor Ehline mahsus

Aynı teşehhüt rivayetleri arifin üç dili (kemal, cemal, celal) üzerinden okunur; celal dilinde her mümkün Allah'tan kendine özgü bir isimle münacat eder, isimler sonsuzdur. (özet)

İşaret: arifin namazdaki üç ayrı dili

Üç teşehhüt rivayetinin arifin üç diline eşlenmesi.

c3k38-02

Ehline mahsus

Deccal fitnesi bahsinde Dost, Allah'tan 'keşif ve vücûd ehlinden' olmayı diliyor. (özet)

İşaret: keşif ve vücûd ehlinden

Deccal fitnesinden sığınma bahsindeki dilek.

c3k38-03

Ehline mahsus

Arifin selamı ise iki yönlü: biri ayrıldığı hâle, diğeri şimdi döndüğü hâle.

İşaret: Arifin selamı

Namazdaki selamın arifin hâlden hâle geçişiyle ilişkisi.

c3k38-04

Marifet ilmine özgü İşaretle söylüyor

İki secde arasındaki istekte arif 'beni ört, kendini de benden gizle' der; varlıkla nitelenen her şeyi tecellilerin yakması beklenir, perdeler kalkınca yanan doğal âlemdir, emir âlemi nurdan olduğu için yanmaz. (özet)

İşaret: varlıkla nitelenen her şeyi tecellilerin yakması

Perdeler kalktığında tecellilerin yaktığı ve yakmadığı âlem.

c3k38-05

Marifet ilmine özgü

'Cebr' kelimesi iki okunur: kul mümkün oluşu nedeniyle kırıktır, Allah onu zorunluluğa ulaştırarak onarır, bu onarım yeni bir bilgiyle onu yeniden imkâna döndürür; ikincisi, kulun seçiminde de zorunlu olduğudur. (özet)

İşaret: onarım hep bir önceki kırılmanın ardından gelir

Secdeler arası dua: 'cebr'in iki anlamı.

c3k38-06

Marifet ilmine özgü Ehline mahsus

Firavun'un 'Ben sizin en yüce Rabbinizim' sözü, rükûdan kalkışta söylenen 'Allah kendisini öveni duydu' ile aynı yapıda okunur: nitelik gerçek sahibini arar; arif vekilliğini bilerek, Firavun bilmeden söyler. (özet)

İşaret: vekillikten habersiz

Firavun'un sözü ile arifin sözü arasındaki yapı ve fark.

c3k39-01

Marifet ilmine özgü Tarif edilemez diyor

Allah'ı Allah ile bildim

İşaret: Allah'ı Allah ile bildim

Orta oturuş/vitir bahsinin kapanışındaki söz; vitir 'zâtı bakımından Hakkın bizden ayrıştığı yön' olarak anılır.

c3k39-02

Marifet ilmine özgü Ehline mahsus

"Hakkın kulağı, gözü, eli, dili olan"

İşaret: Hakkın kulağı, gözü, eli, dili olan

İmametin en lâyık sahibi; kurb-i nevâfil hadisinin imamete uygulanışı.

c3k39-03

Ehline mahsus Marifet ilmine özgü

Hakkı görmenin baskın gelmesiyle kendinden fâni olup namazı Rabbe tahsis eden kimse tek başına kılıyor görünse de Hak onun cemaatidir; bu ariflere Allah bizzat imamlık makamı verir. (özet)

İşaret: kendinden fâni olup

Fânî arifin cemaati ve imamlık makamı.

c3k39-04

Ehline mahsus Marifet ilmine özgü

"namazda gelen tecelli, başka namazdaki tecelliden başkadır"

İşaret: namazda gelen tecelli, başka namazdaki tecelliden başkadır

Arifin namazı tekrarlamayı imkânsız görmesi; âşık ile arif arasındaki fark.