Sırlı anlatımlar: Fütûhât, Cilt IV

c4k41-01

Açıklamamayı seçiyor Marifet ilmine özgü

her iki durum da olabilir, bu ancak Allah'ın bildirmesiyle bilinir.

İşaret: ancak Allah'ın bildirmesiyle bilinir

Cuma günündeki kabul saatinin aynadaki nokta gibi sabit mi yer değiştiren mi olduğu.

c4k41-02

Marifet ilmine özgü Uyarıyor

Senin varlığın, Hakkın varlığıdır, çünkü Allah her şeyi hak ile yarattı.

İşaret: Dostum!

Gölgesiz tepe noktası ve fenâya yakın an bahsinde okura doğrudan hitap.

c4k41-03

Marifet ilmine özgü

Ebû Said el-Harraz'ın 'Rabbimi iki zıddı birleştirmesiyle bildim' cevabı aktarılır; Hak 'O İlktir, Sondur, Zâhirdir, Bâtındır' âyetiyle anılır. (özet)

İşaret: iki zıddı birleştirmesiyle bildim

Zâhir ve bâtın zıtlarının birleşmesiyle Hakkın bilinmesi.

c4k41-04

Marifet ilmine özgü

Diğer süs ise... Rabbiyle süslenmektir. Hadiste kul zamirle zikredildi ve Allah, bütün ibadetlerinde kulu kendisiyle süsledi.

İşaret: kurb-i nevâfil hadisi

Güzel elbise bahsinde kurb-i nevâfil hadisinin ters yönden okunuşu.

c4k42-01

İşaretle söylüyor

Berid ölçüsü sayısal bir şemaya bağlanır: dört unsur + dört isim + nefs ve akıl + zâtın birliği ile ilâhlığın birliği = 12. (özet)

İşaret: berid hesabı

Berid (12 mil) ölçüsünün on iki mertebeli sembolik şeması.

c4k42-02

İşaretle söylüyor

Sabah ve akşam namazlarının rekâtları (iki ve üç) Hak-kul birliğine ve Hakkın gizli birliğine işaret ettiği için kısaltılmaz; yalnız dört rekâtlılar kısaltılır. (özet)

İşaret: sembolik imza

Rekât sayısının kısaltmayı belirleyen sembolik işareti.

c4k42-03

Marifet ilmine özgü

bilgide O'nu kendimizi bilme vaktine erteledik; kendimizi bildiğimizde ise Rabbimizi bilmiş oluruz.

İşaret: Kendini bilen Rabbini bilir

İki namazı birleştirme/erteleme bahsinde 'kendini bilen Rabbini bilir' hadisi.

c4k42-04

Marifet ilmine özgü Ehline mahsus

Hâller, en büyük perdelerdir... büyükler dünyada hallerden sakınır.

İşaret: Hâller, en büyük perdelerdir

Hâl ile bilginin üstünlüğü; Dost hâlin bilgiden üstün olduğu görüşüne itiraz eder.

c4k42-05

Marifet ilmine özgü

'Beni mümin kulumun kalbi sığdırdı' kutsî hadisi arifin kalbinin genişliğine bağlanır. (özet)

İşaret: Beni mümin kulumun kalbi sığdırdı

Namazı bozan/bozmayan haller bahsinin kapanışı.

c4k43-01

Marifet ilmine özgü Ehline mahsus

Bâtınî yorumda 'unutan', Allah'tan başka bir varlık olmadığını bilen ariftir; bu bilgiyi bir an unutup edebe dikkat etmezse bilgi ortadan kalkmadığı için cezalandırılmaz. (özet)

İşaret: unutan arif

Unutmanın arif için anlamı.

c4k43-02 · s. 83

Marifet ilmine özgü

Ben de bir süre bu hâle yerleştirilmiştim.

İşaret: Ben de bir süre bu hâle yerleştirilmiştim

Dost'un bayılma/kendinden geçme hâlindeki namazına dair kendi tanıklığı.

c4k43-03

Marifet ilmine özgü Ehline mahsus

Nefes sahibi olmayan, sürekli tek hâlde sabit kalan ârifler vaktin tek olduğunu düşünebilir; Dost'a göre her nefes farklı bir tecelliye ve farklı bir vakte karşılık gelir. (özet)

İşaret: nefes sahibi olmayan

Kaza namazı bahsinde nefes, tecelli ve vakit.

c4k43-04 · s. 89-91

Marifet ilmine özgü

Kulum! Kulum! Benden yüz çevirsen bile, seni hâl diliyle -ki o namaz vaktinin girmesidir- davet ediyorum

İşaret: hâl diliyle

Namaz vaktinin girişiyle Hakkın kulu rükûya davet eden imam olarak resmedilmesi.

c4k43-05 · s. 99

Marifet ilmine özgü

Sehiv secdesi bahsinde selamdan önce secde eden Sıddîkıyet makamında ('Hiçbir şey görmedim ki önce Allah'ı görmüş olmayayım'), selamdan sonra secde eden aklî istidlal makamındadır. (özet)

İşaret: Sıddîkıyet makamı

Sehiv secdesinin zamanının iki marifet makamına bağlanması.

c4k43-06 · s. 100

Marifet ilmine özgü

Huzur farz, huzur sahibi olmaya çalışmak sünnet, fenâ müstehap sayılır. (özet)

İşaret: huzur, fenâ

Huzur, huzur çabası ve fenâ derecelendirmesi.

c4k44-01

İşaretle söylüyor

Vitir rekâtları tevhidin mertebelerine eşlenir (1 mutlak birlik, 3 ilahlık, 5 kalp, 7 sıfatlar, 9 zat-sıfat-fiil, 11 müminin, 13 peygamberin tevhidi); vitir adı 'mutlak birliğin gündüz namazının çiftliğinden intikamını alması' ile açıklanır. (özet)

İşaret: mutlak birliğin gündüz namazının çiftliğinden intikamını alması

Vitir rekât sayılarının tevhid mertebeleri şeması.

c4k44-02 · s.113

Marifet ilmine özgü

Kulum bana nafile ibadetlerle yaklaşır.

İşaret: kurb-i nevâfil hadisi

Kurb-i nevâfil hadisinin açık lafzı.

c4k44-03 · s.122-123

Marifet ilmine özgü Tarif edilemez diyor

bütün zâtım tek bir göze dönmüştü

İşaret: bütün zâtım tek bir göze dönmüştü

Dost'un Fas'ta Ezher Mescidi'nde imamlık yaparken yaşadığı hâl.

c4k44-04

Ehline mahsus

Sehiv secdesindeki ayrım, arifin Hak karşısındaki hâline göre hareket ettiği, dış biçimin (söz/fiil) bu içsel hâlin ikincil görünümü olduğu ile bağlanır. (özet)

İşaret: arifin Hak karşısındaki hâli

Sübhânallah ve el çırpma ayrımının arif için ötesi.

c4k45-01

Marifet ilmine özgü Tarif edilemez diyor

Ben, ben değilim, ben O da değilim

İşaret: Ben, ben değilim, ben O da değilim

Oruç bahsinde 'oruç bana aittir' kutsî hadisi ve Belkıs'ın tahtı kıssasını izleyen vahdet şiiri.

c4k45-02

Marifet ilmine özgü

Güneş tutulması aklın, ay tutulması nefsin tutulmasına benzetilir; nefis ışığını güneşten alır, kendi tabiatına dönünce ışığı perdeler. (özet)

İşaret: tecelli süreklidir

Küsuf bahsinin bâtınî yorumu.

c4k45-03 · s.148

Marifet ilmine özgü

onu sevdiğimde işiten kulağı, gören gözü olurum

İşaret: kurb-i nevâfil hadisinin ikinci yarısı

Küsuf bahsinde zât-sıfat meselesi içinde geçen kurb-i nevâfil hadisi.

c4k45-04

Marifet ilmine özgü

hâl sahibi bilgiye muhtaçtır, bilgi sahibi ise hâle muhtaç değildir

İşaret: hâl sahibi bilgiye muhtaçtır

Yağmur duası bahsinde hâl-bilgi ilişkisi.

c4k45-05 · s.168-169

Marifet ilmine özgü

Allah bunu yaratmaktan kendini tenzih etmediğine göre, ben ondan uzak durmayı nasıl seçerim

İşaret: tuzlu balık

Dost'un tuzlu balık anekdotunda yüksek-düşük ayrımının kalkışı.

c4k46-01

Marifet ilmine özgü Uyarıyor

On beş secde ayetinin hemen her birinin sonunda 'Bu secdeyi yapıp [ayetin işaret ettiği bilgiyi/hâli] bilmeyen kimse, gerçekte secde etmiş sayılmaz' kalıbı tekrarlanır. (özet)

İşaret: gerçekte secde etmiş sayılmaz

Her secde ayetine bağlanan bâtınî bilgi.

c4k46-02

Ehline mahsus

Keşif ehli mescitte bulunan görünmez varlıklara (cin, melek) da insana verir gibi selam verir. (özet)

İşaret: keşif ehli

Tahiyyetü'l-mescit bahsinde keşif ehlinin selamı.

c4k46-03

Tarif edilemez diyor Marifet ilmine özgü

Bistâmî 'O'nunla oturan biri nasıl olur da yeniden O'na götürülür' diye hayret eder; Râbiatü'l-Adeviyye başını duvara vururken acıyı hissetmez. (özet)

İşaret: hayret, acı duymayış

Meryem secdesi bahsindeki iki sûfî anekdotu.

c4k46-04

Marifet ilmine özgü

İnşikak sûresinin secde ayeti 'cem ve vücûd secdesi' olarak okunur; Alak secdesi İlk Akıl'ın müşahede ve Allah'a dönüşten doğan öğretme secdesi olarak kapatılır. (özet)

İşaret: cem ve vücûd secdesi

Son iki secde ayetinin bâtınî okuması.

c4k47-01

Marifet ilmine özgü

Sehl et-Tüsterî: kalbin secdesi bir kez yapıldığında hiç kalkmaz, yalnız bedenin secdesi başlar ve biter. (özet)

İşaret: kalbin secdesi hiç kalkmaz

Tilâvet secdesi bahsinde kalbin secdesi.

c4k47-02

Açıklamamayı seçiyor Marifet ilmine özgü

Allah'ın emri mutlaka gerçekleşir.

İşaret: arif günah işler mi?

Bistâmî'ye sorulan 'arif günah işler mi' sorusunun cevabı; Dost bunu ne evet ne hayır diyen bir cevap olarak yorumlar.

c4k47-03

Marifet ilmine özgü İşaretle söylüyor

Teyemmümüm zatımla dönmemdir

İşaret: Teyemmümüm zatımla dönmemdir

Bayram (id, dönüş) bahsinin başındaki Dost'un şiiri.

c4k47-04

Tarif edilemez diyor Marifet ilmine özgü

Gözlerimiz pek çok şeyi algılamaktan engellenmiştir

İşaret: gözlerimiz engellenmiştir

Şehidin diri oluşu ve algının sınırları.

c4k47-05

Açıklamamayı seçiyor

Liân hadisesinde Hz. Peygamber olayın iç yüzünü bildiği hâlde zahirî hükmü uygular ve sükût eder; 'Keşke benimle onun arasında olsaydı' der. (özet)

İşaret: sükût

Yıkama/kâmil-nâkıs bahsinde Hz. Peygamber'in bildiğini söylememesi.

c4k47-06 · s.231-232

Marifet ilmine özgü

Allah onun görmesi ve duyması olur

İşaret: kurb-i nevâfil hadisi

Yıkama sayısının yedi sıfatla ilişkilendirilmesi bağlamında kurb-i nevâfil hadisi.

c4k48-01

Marifet ilmine özgü

nefsini Firavun'un nefsinden daha iyi gören marifete ulaşmamıştır

İşaret: marifete ulaşmamıştır

Kuşeyrî'den aktarılan söz; nefislerin asıldaki eşitliği.

c4k48-02

Marifet ilmine özgü Ehline mahsus

Bistâmî'nin 'yaratıklara baktım, hepsini ölü gördüm, üzerlerine dört tekbir getirdim' sözü hem Rabbini bilmeyen hem en kâmil arif için gerçekleşebilecek hâl olarak okunur; arif kendini Rabbi karşısında ölü görür. (özet)

İşaret: hepsini ölü gördüm

Cenaze namazının dört tekbiri ve arifin fenâ hâli.

c4k48-03

Sır diye adlandırıyor Marifet ilmine özgü

Vali (yönetici), gerçekte Allah'tır... vaktin hükmünün kendisine ait olduğu ilahi isimdir.

İşaret: gerçekte Allah'tır

Yöneticinin ilahî bir isim olarak temellendirilmesi.

c4k49-01 · s. 301

Marifet ilmine özgü

Bu mesele 'vakıalarımız' içindeki ilahi bir vakıadan öğrenilmiştir... Daha önce bu meseleyi ele alan kimseyi görmediğimiz gibi, bu vakıamızda gerçekleşen bilgileri söyleyeni de görmedik.

İşaret: ilahi bir vakıadan öğrenilmiştir

Âl kavramının ümmetin âlimlerini kapsadığı tezinin kaynağı olarak kişisel bir vakıa gösteriliyor.

c4k50-01

Uyarıyor Ehline mahsus

Hikmeti ehli olmayana vermeme hadisi üzerinden bilginin de bir zekâtı olduğu, yanlış kişiye bilgi vermenin hikmeti zayi etmek sayıldığı anlatılıyor. (özet)

İşaret: hikmeti ehli olmayana verme

Hikmetin/ilmin kime verileceği.

c4k51-01 · s. 350

Ehline mahsus Marifet ilmine özgü

Allah'ı bilenlere göre zekât... farz olur. Sûfî fakihlere göre ise, ona zekât düşmez.

İşaret: Allah'ı bilenlere göre

Kalpte beliren düşüncenin zekâta tabi olup olmadığı konusunda Allah'ı bilenler ile sûfî fakihlerin ayrı hükümleri.

c4k51-02 · s. 354

Ehline mahsus

Bu niteliğe ulaşmış kimseyi şimdiye kadar görmedim.

İşaret: Bu niteliğe ulaşmış kimseyi şimdiye kadar görmedim

Hiçbir şeyin kendisine muhtaç olmadığı, kendisinin her şeye muhtaç olduğu gerçek fakir tanımına ulaşmış kimse.

c4k51-03 · s. 352

Marifet ilmine özgü

Gözün/kulağın zekâtını bâtınen veren kişinin 'Rabbiyle görür/duyar' hâle geldiği, bunun kurb-i nevâfil hadisiyle açıklandığı belirtiliyor. (özet)

İşaret: Rabbiyle görür/duyar

Kurb-i nevâfil hadisi bağlamında organların zekâtı.

c4k52-01

Marifet ilmine özgü

Balın zekâtı 'Rabbin arıya vahyetti' ayeti üzerinden okunuyor: bal, veliye ulaşan ledünnî bilginin muhtaç olana ulaştırılması yükümlülüğüne işaret ediyor. (özet)

İşaret: ledünni

Velinin vahiy yoluyla aldığı bilginin sahibine ulaştırılması.

c4k52-02

Marifet ilmine özgü Ehline mahsus

Keşif sahibi kişi için 'tövbe eden gerçekte Allah'tır' düşüncesi, bu keşfin getirdiği en çetin hâllerden biri olarak sunuluyor. (özet)

İşaret: tövbe eden gerçekte Allah'tır

Keşif sahibinin tövbe konusundaki hâli.

c4k52-03 · s. 391-392

Marifet ilmine özgü

Başımdan soğuk sular döküldü. Vallahi, bu sözü o anda Allah'tan duymuştum.

İşaret: Vallahi, bu sözü o anda Allah'tan duymuştum

İşbiliye'de şeyhi Ebu'l-Abbas el-Ureybi'nin sözünün Allah'tan işitildiği anı.

c4k52-04 · s. 391-392

İşaretle söylüyor Uyarıyor Marifet ilmine özgü

Rabbimi Rabbimin gözüyle gördüm... 'Rabbim' dedim, dedi: 'Sen!'

İşaret: bazı ariflerin bunu yanlış

Dost'un mısrası; bazı ariflerin yanlış anladığı, Rabbiyle gören kulun gözüne işaret ettiği belirtiliyor.

c4k52-05 · s. 417-418

Marifet ilmine özgü

Arifin malı üzerinde keşifle gerçek sahiplerinin isimlerini gördüğü, malı bir vasi sıfatıyla tuttuğu; 'zekât yükümlüye değil mala vaciptir' tezi anlatılıyor. (özet)

İşaret: keşifle

Arifin keşifle gördüğü mülkiyet ve zekâtın mala vacip oluşu.

c4k52-06

Marifet ilmine özgü

Kısım, arifin zekâtının ancak ilahi emir ya da kesin bir keşifle biriktirdiğinde geçerli olduğu hükmüyle kapanıyor. (özet)

İşaret: kesin bir keşifle

Biriktirmenin kaynağının keşif/ilahi emir olması.

c4k53-01 · s. 437-438

İşaretle söylüyor

bunu kitabımın başka bir yerinde daha geniş anlattım

İşaret: kitabımın başka bir yerinde daha geniş anlattım

Nafile sadakanın kendini-farz-kılma yoluyla farzla aynı konuma gelmesi tezinin Bir-Çok bahsiyle bağlantısı; ayrıntı başka yere bırakılıyor.

c4k53-02

Ehline mahsus

Gizli sadakanın ihlas gerekçesinin 'avamın diline' ait olduğu, arifin bambaşka bir gerekçeyle (ilahi iktidarı ilan etme) aynı fiili açıktan yaptığı belirtiliyor. (özet)

İşaret: avamın diline

Ebû Medyen'in açıktan sadaka verme pratiği ve arifin gerekçesi.